Nguy cơ ngộ độc: Cốm Vòng ‘được’ phun phẩm màu và chất tạo ngọt

Để tạo vị ngọt và màu xanh đặc trưng, các cơ sở sản xuất cốm đã phun phẩm màu công nghiệp và chất tạo độ ngọt có khả năng gây ung thư, tổn thương gan, thận cho người sử dụng.

Ít ai biết rằng, màu xanh của cốm và vị ngọt lại được tạo ra bằng những thứ nước đựng trong chai, lọ, hay các gói bột hoá học không rõ nguồn gốc.

Nghề làm cốm thủ công chân truyền ngày xưa đang có nguy cơ bị mai một và thay vào đó là những mẻ cốm có nguy cơ mất an toàn vệ sinh thực phẩm (ATVSTP) đang được bán rộng rãi ở khắp Hà Nội.

Chúng tôi về làng Vòng. Vào sâu trong làng, tìm đến một gia đình làm cốm là hộ chị Dung. Chị Dung đi vắng, con gái chị cho biết, chị đã mang cốm lên chợ Hàng Da bán từ sáng sớm.

Trong sân nhà chị vẫn ngổn ngang các bát nhựa đựng phẩm màu đã khô két, một chiếc chổi lúa nhỏ cũng được nhuộm màu xanh và các gói bột trắng, viên nhỏ như viên thuốc được đựng trong một chiếc hộp nhựa.

Chúng tôi ngỏ ý muốn mua cốm để gửi cho họ hàng ở nước ngoài, cô bé hẹn trưa quay lại gặp bố mẹ. Rót thứ nước đặc màu xanh cổ vịt ra chiếc bát nhựa, tôi thử nhúng ngón tay vào, lập tức cả ngón tay bị nhuộm thành màu xanh đậm.

Vòng sang làng Mễ Trì Hạ, chúng tôi được giới thiệu đến nhà chị Hiền. Chị Hiền hồ hởi lấy trong tủ lạnh ra một bọc cốm đựng trong túi nilon mời chúng tôi ăn thử.

Ngỏ ý muốn mua một kilôgam cốm không có phẩm, tôi được chị giới thiệu: “Đấy gọi là cốm mộc. Muốn ăn cốm ấy thì phải đặt trước, sáng mai quay lại lấy vì chồng chị đang đi mua thóc bên Bắc Ninh về, chiều mới làm”.

Phía trong sân sau nhà chị đang phơi một chiếc chiếu bốn rìa loang lổ phẩm màu. Chị cho biết, đây là chiếc chiếu để đựng cốm sau khi sàng, sẩy và hồ xong.

Theo chị, để có được 1kg cốm cần 3kg thóc tươi. Khác với chiếc chổi lúa dùng để vẩy phẩm vào cốm ở nhà chị Dung, chị Hiền có hẳn một bình phun để phun phẩm cho đều.

Nếm thử một chút cốm trong bọc nilon thấy có vị ngọt lợ, chị H. vội vàng giải thích: “Nhà chị không cho đường hoá học vào cốm, chỉ cho phẩm thôi, còn bọc cốm này là bán hộ nhà hàng xóm. Chưa có ai ăn cốm nhuộm phẩm bị ngộ độc đâu, em cứ yên tâm. Chứ gửi biếu mà dùng cốm mộc thì không đẹp mắt”.

Chị giải thích, cốm mộc màu rất xấu, trắng bạc. Nếu để nguyên màu cốm như vậy thì không bán được nên hầu hết các hộ trong làng Mễ Trì đều dùng phẩm để nhuộm.

Phẩm màu được mua lại của những người làm kem, làm bánh cốm và mua trên phố Hàng Buồm. Và theo chị Hiền, đã nhiều năm nay, cốm được phun phẩm tạo màu xanh.

Chúng tôi tìm đến một vài hộ làm cốm khác ở Mễ Trì. Nỗi thất vọng về cốm lớn dần khi nhà nào chúng tôi đến cũng có chung công thức nhuộm phẩm màu từ những chai, những gói phẩm, đường hoá học không có nhãn mác, ngày sản xuất, liều lượng.

Theo những người làm cốm ở đây, Trung tâm Y tế quận Cầu Giấy thỉnh thoảng vẫn cử người xuống kiểm tra ATVSTP trong chế biến cốm nhưng người dân làm cốm ở đây vẫn hoàn toàn tự phát. Đến mùa cốm thì làm, hết mùa lại nghỉ.

Nghề làm cốm chỉ như một nghề tay trái. Trung bình mỗi nhà khi vào mùa cốm thường làm được 5-7kg cốm/ngày. Ở làng Mễ Trì, có tới 50% hộ làm cốm. Hằng ngày, hàng chục thúng cốm vẫn được đưa đi bán khắp các phố phường Hà Nội. Người mua không thể phát hiện được cốm đã bị nhuộm phẩm màu và đường hoá học.

Cũng chẳng ai biết rằng, nếu ăn cốm nhuộm phẩm, tẩm đường hoá học không rõ nguồn gốc ấy thì sức khoẻ của họ sẽ bị ảnh hưởng nghiêm trọng đến đâu, bởi chưa có một kết quả kiểm tra, đánh giá nào từ phía các cơ quan chức năng về việc nhuộm phẩm vào cốm.

Rời làng Mễ Trì với hai gói phẩm màu và mấy viên thuốc dùng để nhuộm cốm, chúng tôi đến gặp kỹ sư Trần Cẩm Tú, Cửa hàng trưởng Cửa hàng phụ gia thực phẩm an toàn (Hội Khoa học An toàn thực phẩm Việt Nam).

Bà Tú cho biết, không thể xác định được các loại hoá chất này. Trong danh sách các loại chất phụ gia thực phẩm được bán ở cửa hàng không hề có loại nào tương tự như vậy.

Bà Tú cũng cho biết thêm, ngay cả với các loại chất phụ gia được phép sử dụng trong ngành chế biến thực phẩm cũng phải dùng với liều lượng quy định chứ không thể dùng bừa bãi.

Theo một người bán chất phụ gia thực phẩm ở phố Hàng Buồm, mấy viên dạng viên thuốc màu trắng là một chất tạo độ dẻo thường được nhiều người cho vào bánh cốm. Như vậy, với những viên thuốc này, hoàn toàn có thể “phù phép” những mẻ cốm làm bằng thóc già, cứng trở nên mềm dẻo.

Sớm hôm, tiếng chày giã cốm vẫn vang lên thậm thịnh khắp các đường làng, ngõ xóm ở làng Vòng và làng Mễ Trì, những tiếng chày đã được động cơ hoá. Đã vào cuối mùa cốm, cả làng Vòng chỉ còn dăm ba nhà cố làm nốt những mẻ cốm cuối cùng trước khi thóc già, không thể giã cốm. Nhưng ngay cả khi mùa cốm mới bắt đầu, làng Vòng cũng chỉ còn mươi nhà theo nghề làm cốm.

Số còn lại, nhanh nhạy hơn với cơ chế thị trường, họ mua cốm từ làng Mễ Trì về bán cho khách với thương hiệu cốm làng Vòng. Chị Nguyễn Thị Loan, một người làm cốm ở xóm 3, Mễ Trì cho chúng tôi biết, gia đình chị thường xuyên làm cốm để bán buôn cho các gia đình bán cốm ở làng Vòng.

Không chỉ riêng gia đình chị mà nhiều hộ khác trong làng Mễ Trì cũng phải bán lại cốm cho khách ở làng Vòng: “Khách mua cốm thường chuộng cốm Vòng. Làng Mễ Trì phát triển nghề làm cốm sau nên muốn bán được thường phải mượn danh cốm Vòng để bán”.

Từ làng Vòng, cốm chính thức được bán đi khắp nơi. Từ những gánh hàng rong đến TP HCM, theo chân khách du lịch…

Dường như không còn là nếp cái hoa vàng của cánh đồng làng Vòng. Để phục vụ đủ cho nhu cầu của khách, thóc nếp được thu mua khắp nơi. Chẳng ai dám chắc những gói cốm nhuộm phẩm và đường hoá học ấy sẽ mang lại hậu quả gì cho sức khoẻ. Nhưng có một điều chắc chắn rằng, nhiều người làm cốm đã công khai sử dụng các chất hoá học để chế biến cốm mà không có cơ quan chức năng nào thẩm định.

Theo kỹ sư Trần Cẩm Tú, Cửa hàng trưởng Cửa hàng tư vấn cung ứng phụ gia an toàn của Hội Khoa học An toàn thực phẩm Việt Nam – 144 Nguyễn Khuyến, Hà Nội, trên địa bàn thành phố hiện có hơn 11 nghìn cơ sở chế biến thực phẩm, tuy nhiên số cửa hàng bán phẩm màu an toàn thì đếm chưa hết đầu ngón tay.

Điều nguy hại là phẩm màu ngoài danh mục cho phép với những dư lượng kim loại nặng tồn đọng có thể gây hậu quả di truyền, biến dị xấu về gen cho những thế hệ sau. Nếu ăn phải thực phẩm có phẩm màu công nghiệp có thể gây độc thực phẩm cấp tính, ung thư, gây tổn thương gan, thận cho người sử dụng.

Theo CAND

“Cháu muốn làm hot girl!”

Mai sau cháu ước làm gì? Cô cháu gái tôi hồn nhiên trả lời: “Cháu muốn làm hot girl. Hot girl hay được lên báo”. Nó không hiểu hot girl đâu phải là một nghề mà chỉ là từ do giới truyền thông tạo ra và nhồi nhét vào đầu lũ trẻ.

Thích làm… người trên báo

Nếu như dăm bảy năm về trước, mỗi học sinh, nhất là học sinh tiểu học đều có một ước mơ: hoặc làm giáo viên, hoặc làm bác sĩ, cao xa hơn thì mơ làm phi công, làm nhà khoa học… thì một vài năm trở lại đây, khi người ta đổ xô đi làm báo tuổi teen, thay đổi đến chóng mặt về nội dung cũng như hình thức của các tờ báo thì một xu hướng mới trong các em nhỏ đã ra đời. Giờ đây, những ước mơ trở thành diễn viên, ca sĩ, MC hay bất cứ thứ gì dễ được lên báo và nổi tiếng đang là xu hướng phổ biến.



Các em đang bắt chước các “thần tượng” với những giá trị ảo, phù phiếm

Cô cháu gái tôi là một ví dụ. Mới chỉ 11 tuổi nhưng cô bé đã thích làm đỏm và đặc biệt thích đọc các mục giải trí trên các báo. Thần tượng của cô bé là Vân Navy, Miss Audition, một cô gái 9x lúc nào cũng nổi bật bằng cách ăn mặc khác người. Nhưng khi tôi hỏi, Vân Navy làm gì thì cháu gái tôi không trả lời được. “Cháu thấy chị ấy có đóng phim, có đi hát hay sao ấy. Nhưng nghề chính hình như là hotgirl vì cháu thấy trên các báo đều nói vậy”!

Không xem bất cứ bộ phim nào cô hotgirl này đóng, cũng không biết cô gái đó nổi tiếng với bài hát gì nhưng cháu gái tôi vẫn một mực cho rằng cô nàng này rất giỏi. Bằng chứng là nhất cử nhất động của cô, từ việc tự chụp ảnh ở trường quay, tới việc đi làm ở một chỗ nào đó cũng được đưa lên mặt báo. Đã thế còn được rất nhiều người hâm mộ, khen cô nàng này xinh, dễ thương…

Trường hợp cháu gái tôi không phải là ngoại lệ. Có khá nhiều em nhỏ, chỉ ở độ tuổi thiếu niên thôi cũng đang quay cuồng trong cái vòng lốc của những hotgirl, hotboy. Mới chục tuổi đã thích làm tóc xoăn, nhuộm tóc đỏ, thích vẽ móng, quần sooc, áo hai dây… Với lũ trẻ, những cô nàng xinh xinh trên báo sẽ trở thành thần tượng và hình mẫu.

Với những hình mẫu ấy thì xem ra lũ trẻ không cần học nhiều mà chỉ cần kịp mốt hoặc có thêm một chút tài lẻ. Chưa bao giờ các lớp học hát, học múa, học MC… lại rầm rộ và đông vui như bây giờ. Cũng chưa bao giờ có nhiều cuộc thi tổ chức dành cho tuổi teen như hiện nay: thi nữ sinh thanh lịch, thi MC, thi diễn viên, thi tiếng hát này tiếng hát nọ, thi ảnh đẹp…

Nhưng các cuộc thi về kiến thức thì lại quá ít và nếu có thì cũng không mấy người tham gia. Trong khi đó các em lăn xả vào các cuộc thi mang tính “nghệ thuật”, các em ra sức phô bày khả năng nhảy nhót hát ca hoặc tạo dáng trước máy ảnh… chỉ với mục đích duy nhất: để nổi tiếng. Nhưng cái giá cho việc ý thức về sự nổi tiếng quá sớm ấy là một lỗ hổng tri thức đang ngày một lớn dần.

Dẫn… chệch đường

Ngay từ khi còn nhỏ, mỗi chúng ta đều được bố mẹ trang bị cho câu nói của Lê nin: “Học, học nữa, học mãi”. Ngoài trường học, trẻ em còn có thể học ở rất nhiều nơi. Trong sự phát triển mạnh mẽ của truyền thông, báo chí trở thành một kênh học tập của các em nhỏ.

Khi khẳng định một điều gì đó, rất nhiều em nhỏ nói thêm rằng “báo nói vậy”. Điều đó có nghĩa là với các em, báo chí là một người dẫn đường, người định hướng.

Nhưng hiện nay, báo chí đang định hướng cho các em những gì?

Một người bạn kết thúc tuổi học trò cách đây 5 năm không nén được tiếng thở dài khi cầm trên tay tờ báo một thời đã trở thành sách gối đầu giường của cậu. “Ngày xưa nó là tờ báo để học, học cách sống, học cách viết và học cả nhiều tri thức mà sách giáo khoa không có. Nhưng bây giờ nó trở thành tớ báo để xem, để giải trí”.

Hình như một số tờ báo bây giờ sợ các em học nhiều quá, ngộp thở nên ra sức kiếm tìm cho các em những thông tin giải trí. Vì thế mà với độc giả của những tờ báo này việc đọc vanh vách tiểu sử của một ca sĩ còn dễ dàng hơn là học thuộc một bài thơ hoặc là đọc tên các ngôi sao nước ngoài  nhoay nhoáy nhưng điểm tiếng Anh vẫn lẹt đẹt.

Trước kia những tờ báo dành riêng cho các em như Hoa học trò, Mực tím, Thiếu niên tiền phong là cả một thế giới kiến thức được truyền tải một cách khéo léo và linh hoạt. Những truyện ngắn, những bài thơ của chính các độc giả sáng tác giúp các em nhận ra tài năng của mình. Những ô chữ, những câu đố vui luôn là một thách thức thú vị dành cho các em. Nhưng giờ đây, thơ văn bị coi như cái gì đó “sến” quá, những câu đố, ô chữ cũng bị bỏ đi một cách không thương tiếc.

Với những tờ báo được coi là đặc trưng cho lứa tuổi học trò  như Hoa Học trò, Mực tím hoặc mới hơn là Kênh 14.vn, phải tới 80% tin tức là giải trí. Thậm chí có nhiều ngày, 100% tin tức trên kênh 14.vn không liên quan một chút nào tới học hành.

Mục Học đường trên tờ báo điện tử này là chuyên mục mới, mỗi ngày chỉ lèo tèo 2,3 bài trong khi các mục khác phải tới 6,7 thậm chí cả chục bài. Song hầu hết những tin tức về học đường của các báo này đều chỉ là những thông tin xung quanh vấn đề trường lớp chứ không hàm chứa kiến thức trong đó. Thậm chí đến một tờ báo dành riêng cho tuổi nhỏ cũng bị cơn bão “giải trí” thao túng.

Tôi vẫn còn nhớ có lần khi cầm tờ báo Thiếu niên tiền phong trên tay, lật trang giữa thấy ngay một bài đinh, hai mặt giới thiệu về cô ca sĩ đa tài Ngô Thanh Vân hát hay, làm người mẫu giỏi, đóng phim hay nhưng tuyệt nhiên không nói Ngô Thanh Vân phát triển sự nghiệp từ một nền tảng tri thức bền vững… Ít nhất thì như thế các em mới nhận ra rằng, muốn làm diễn viên, ca sĩ, hay làm bất cứ thứ gì cũng phải bắt đầu từ việc học.

Việc các em nhỏ thần tượng một cá nhân nào đó, việc các báo đài ngợi ca một tài năng đều không có gì đáng phàn nàn. Nhưng với trẻ em, việc định hình một tấm gương, một hình mẫu có ảnh hưởng rất nhiều tới sự định hướng cho cuộc sống sau này. Trong khi đó, ngày lại ngày một số sản phẩm truyền thông liên tục nhồi vào nhận thức của các em những lời ca ngợi về mấy cô gái, chàng trai lúc nào cũng mặt hoa da phấn, lúc nào cũng đồ hiệu nọ, sản phẩm kia. Như thế liệu có khiến các em sai đường?

Theo Nguyễn Ngọc Bích – Sức Khỏe Và Đời Sống

*Hà Nội Xanh đã thay đổi tiêu đề bài viết