Người phụ nữ bảo vệ Hồ Tây hàng chục năm trời

Thế hệ trí thức dấn thân hôm nay, trước nội tình “tơ vò” của đất nước, muốn giữ vững nhân cách ngay thẳng và tư tưởng độc lập, không ai không từng bị trả giá, dù ít hay nhiều. Kiến trúc sư Trần Thanh Vân là một trong số ấy.

Hàng chục năm trời chị đã dồn tâm lực bảo vệ Hồ Tây, một báu vật trời cho, cảnh quan tuyệt mỹ của Thăng Long, nơi mỗi tấc đất đúng là một tấc vàng. Chị đã cùng những người bạn chung chí hướng gắng sức đẩy lùi mọi mưu đồ xâm hại Hồ Tây hết đợt này đến đợt khác, dưới hình thức những dự án “mỹ miều” và cực kỳ “hấp dẫn”. Chị đấu tranh với chúng đến bạc tóc, đến nỗi cũng vì ngày đêm quá quan tâm đến vận mệnh “nàng Tây Thi đất Việt” (lời ví von Hồ Tây của Cao Bá Quát) mà đành bất lực nhìn đứa con thân yêu ra đi ngay trên tay mình, rồi cha mẹ cũng nối nhau qua đời khi sự nghiệp gìn giữ Hồ Tây chưa thể nói là xong. Một người bạn yêu quý của tôi cũng đã ở vào tình cảnh chị, cũng đã phải vượt qua nỗi đau đứt ruột như chị, nên mỗi lời chị viết ra, tôi biết, như bứt từ trái tim.

Trong những dòng tâm sự của chị, giờ đây, ta đọc được một sự an nhiên, điềm tĩnh của người sau nhiều năm trải nghiệm, đã nắm được quy luật an bài của Tạo Hóa, biết vững tin vào lý tưởng mà mình theo đuổi, không lùi bước, giống tảng đá trơ gan cùng sóng gió, nhưng cũng không quá nôn nóng để đến nỗi hỏng việc. Có thể nói chị giúp cho mọi người những kinh nghiệm quý báu khi đối diện với mỗi sự việc éo le, phức tạp, đòi hỏi phải nương theo xu thế bên trong của nó mà tìm ra cách ứng phó thích đáng, đúng hơn phải xem xét tinh tường cái “mắt bão” của mọi sự cố để tránh đi những tổn thất vô ích nhằm giành cho mình phần thắng cuối cùng.

Trong ý nghĩa của những lời tự bạch, xin mời bạn đọc hãy cùng chiêm nghiệm và rút ra cho mình vài điều bổ ích, qua bài viết ngẫu hứng của Kiến trúc sư Trần Thanh Vân.

Nguyễn Huệ Chi

Một vài kinh nghiệm dấn thân của Kiến trúc sư Trần Thanh Vân: Câu chuyện về chữ “thời”

Cụ Nguyễn Ngô Thức, tên thường gọi Ngô Thức, tên hiệu Ức Cung, năm nay đã gần 90 tuổi, là hậu duệ chính gốc của đại danh nhân Nguyễn Trãi (1380-1442) ở làng Nhị Khê thuộc huyện Thường Tín Hà Nội. Là một trí thức con dòng cháu giống, thời trẻ từng là Cục trưởng Cục Đồ bản, nhưng cụ Ngô Thức rất khiêm tốn và lặng lẽ, hiện cụ đang ở cùng với người con trai trưởng trên một căn gác chật chội ở gần Đường Láng. Sống kín đáo và ẩn dật như vậy, lại thêm bệnh điếc lác do tuổi già, nhưng cụ Ngô Thức vẫn thường có khách quen ghé thăm. Mọi người đến thăm cụ do tình cảm, do muốn thỉnh giáo cụ đôi điều về lẽ sống ở đời và đặc biệt muốn cụ “gieo cho một quẻ” để xem vận hạn năm nay lành dữ ra sao.

Cụ rất giỏi về Kinh Dịch và đã từng có nhiều học trò theo cụ tìm hiểu môn khoa học thần bí này. Cụ thường nói rằng: trong Kinh Dịch thì khó nhất là nắm được chữ “thời” mà muốn nắm được “thời” thì phải biết “nhẫn”, bởi vì cho dù ý định hay, lòng dạ tốt, nhưng thiếu kiên nhẫn đều dẫn tới kết quả chẳng ra sao. Cụ đưa ra lời khuyên là, cho dù hôm nay trời còn đang u ám, bao nhiêu tin dữ đang đổ về, nhìn thấy bánh xe không phanh lao xuống dốc, ta đừng cố dùng chút lực tàn để kéo giữ nó lại, nó có thể sẽ nghiền nát ta. Hãy để cho nó lao đi, cho đến khi “Cùng tắc biến, biến tắc thông”.

Cái lẽ của chữ “thời” chính là ở chỗ đó.

Tôi từng có quan hệ khó quên với cụ Ngô Thức.

Cách đây 11 năm, khi tôi liều lĩnh cùng KTS Nguyễn Trực Luyện Chủ tịch Hội KTS Việt Nam và KTS Hoàng Phúc Thắng (đã mất) và KTS trẻ Nguyễn Hoàng Phương chống lại dự án Thủy cung Thăng Long ở bán đảo Tây Hồ, thì cụ Ngô Thức đã đi xe đạp từ khu tập thể Kim Liên đến Quảng An quận Tây Hồ thăm tôi và động viên tôi hãy dũng cảm, đừng khiếp sợ, vì nhất định chúng tôi sẽ thắng. Sau này chúng tôi hiểu ra: chiến thắng đó không phải do chúng tôi giỏi, càng không phải do chúng tôi mạnh, mà chính là do chữ “thời”. “Thời” đó có thể là một giai đoạn dài, cũng có thể chỉ là phút giây ngắn ngủi, nhưng nếu nắm được nó để làm được việc gì tốt cho xã hội hoặc ngăn cản một sai trái có hại cho đất nước, thì nó sẽ phát huy tác dụng đúng lúc. Vậy là đủ!

Hai năm sau tôi gặp một chuyện buồn và được cụ Ngô Thức chia sẻ.

Thủy cung Thăng Long xong thì tôi bị lừa mất nhà cửa, cha mẹ bị ốm nặng, tiền bạc túng thiếu và đúng trưa Rằm tháng Bảy năm Canh Thìn, đứa con trai thân yêu của tôi qua đời vì bị cảm đột ngột. Cháu lặng lẽ bỏ tôi ra đi ngay trước mặt tôi mà tôi không kịp biết. Đối với tôi trời như đã sập xuống. Toàn thân tôi tê liệt. Hôm sau đến nhà tang lễ khâm liệm cho con mà tôi tưởng như mình nằm trong đó.

Mấy hôm sau nữa cụ Ngô Thức gọi tôi đến nhà. Lúc này cụ đã yếu hơn, tai đã nặng hơn mà chân cũng đã run. Cụ đưa cho tôi mảnh giấy xé trong vở học sinh ghi sẵn những điều sau này tôi cần xem lại, rôì cụ nắm chặt hai bàn tay tôi: “Cháu đi vào giờ chính Ngọ, được nhập mộ. Quẻ này là quẻ Sơn hỏa bí, quẻ trang sức. Đẹp lắm, hình hài nó đẹp, thời tiết đẹp, đám tang cũng đẹp. Nhưng đó là cái đẹp bên ngoài, còn cái đẹp nhân văn ở bên trong thì cha mẹ phải tự tìm để hiểu xem con nó muốn dặn mình điều gì?”

Tôi cầm mảnh giấy về nhà cất đi mà lòng không sao hết tê tái.

Vậy là đã chín năm. Chín năm là thời gian đủ dài để người ta quên đi nhiều thứ. Nhưng tôi lại trải qua nhiều biến động và không thể nào quên con tôi, nếu không nói rằng tôi luôn cảm thấy nó ở bên cạnh mình: Cha mẹ tôi đều đã mất trong năm 2002, cụ ông thọ 88 tuổi và cụ bà thọ 83 tuổi, đó cũng là lẽ thường tình. Nhưng con tôi đã đòi được cho tôi ngôi nhà, một tài sản rất lớn mà có lúc tôi tưởng như mất trắng. Kỳ diệu hơn cả là con tôi đã đưa được thằng em về ở với vợ chồng tôi, một phần thưởng lớn hơn mọi phần thưởng trên đời.

Từ đó tôi có một niềm tin chắc chắn rằng trời có mắt, rằng hãy sống cho có ý nghĩa thì sẽ không bị trời phụ. Từ đó tôi tự tạo cho mình một thói quen, mỗi khi phải suy nghĩ điều gì hệ trọng, thì tôi coi như mình không tồn tại, tôi có thể đứng ngoài bản thân mình phân tích mọi tình huống sẽ xảy đến và tôi dễ dàng tìm ra cách giải quyết gọn nhẹ thông minh nhất.

Ví dụ như hôm thứ Ba vừa rôì, tôi nhận được điện thoại của một cô gái Việt Nam tên là Q.A, số điện thoại là 0988… nói rằng cô là phiên dịch cho một người Hàn quốc ở Liên danh tư vấn quốc tế PPJ. Người đó tên là “Bu”. Cô ta báo anh Bu muốn gặp tôi để trao đổi với tôi về quy hoạch Hà Nội mở rộng. Nghe ra có vẻ rất vì công việc nên lúc đầu tôi tỏ vẻ đồng ý.

Tôi hỏi:

– Cho cô biết gặp để làm gì?

Trả lời

Nghe ý kiến cô về quy hoạch Hà Nội.

Tôi nói:

– Cô phát biểu tại hội nghị phản biện rồi và cũng viết nhiều bài trên báo mạng rồi còn gì?

Trả lời:

Nhưng còn nhiều quan điểm khác, nên anh Bu muốn nghe lại ý kiến cô.

– Bao giờ hả cháu?

Trả lời:

Tùy ở cô, nhưng thứ Sáu, ngày 21/8/2009 phải báo cáo Thường trực Thủ tướng Chính phủ rồi, nên anh Bu muốn gặp cô chiều thứ tư hoặc sáng thứ Năm.

Hỏi:

– Vội thế sao? Vậy gặp ở đâu?

Trả lời:

Tại nhà cô, anh ấy không muốn cô phải đi lại vất vả.

Tôi nói:

– Nhà cô? Để cô xem xem rôì trả lời sau nhé!

Điện thoại tạm ngừng.

Nhà tôi lúc ấy không có ai, tôi nhìn tấm ảnh con trai tôi và “hỏi ý kiến” nó.

Nó bảo: “Không được đâu mẹ ơi, mẹ đang bị chiếu tướng đấy, mà người Hàn quốc lại nổi tiếng trò phong bì đi dưới gầm bàn, họ ký vơí Chính phủ ta hợp đồng vớ bở hơn 6 triệu USD thì họ sẽ đưa cho mẹ không ít đâu, lúc đó mẹ sẽ xử lý thế nào? Hơn nữa, ngày mai là ngày mồng Một tháng Bảy, cho dù không có phong bì mà chỉ có vài quả táo đặt trên ban thờ nhà ta thôi là mẹ coi như thành liệt sĩ rồi!”

Ý kiến của nó đúng quá.

Một lúc sau điện thoại lại reo:

Cô ơi, anh Bu nghe nói cô đồng ý gặp thì anh ấy vui lắm. Anh Bu mời cô chiều mai đến khách sạn Inter-Continental ở gần nhà cô để uống trà.

Thế là họ đã tiến thêm một bước và càng dễ cho tôi từ chối:

– Cháu nói hộ với anh Bu là cô rất cám ơn, nhưng cô không có thói quen làm việc bên bàn trà. Vậy nếu anh ấy muốn nghe ý kiến đóng góp của cô thì gửi cho cô một bộ tài liệu, sau khi đọc kỹ rồi cô sẽ góp ý kiến bằng bài viết. Nếu không, thông qua Chính phủ VN cô sẽ phát biểu ý kiến của mình. Thế thôi nhé, chào cháu!

Chuyện đến đây coi như chưa kết thúc, bởi vì các quan hệ phức tạp vẫn còn tiếp diễn và người ta có thể sẽ còn gặp nhau trong phòng hội nghị hay ở đâu đó với những cái bắt tay, những lời cám ơn và… cả những âm mưu.

Cuộc sống ngày nay là vậy, một thường dân, một mụ già đã bị “vứt vào sọt rác” như tôi mà còn cần tỉnh táo, cần khôn khéo trong ứng xử và cả bản lĩnh biết vượt qua những cái rất tầm thường trong con người mình, thì những người khác với cương vị, với trọng trách đang đảm nhiệm, họ có vượt qua nổi những cái bẫy đang giăng ra với họ hay không? Tôi rất thông cảm với họ và tôi hiểu thật không dễ chút nào, bởi vì trong mỗi con người chúng ta đều có phần “con” tầm thường và phần “người” cao quý, chưa nói đến sự chênh lệch đáng kể về trình độ giáo dục và trải nghiệm cuộc đời. Bởi vậy, ứng xử, tiến lui cho khéo là cả một bài toán khó và rất cần sự trợ giúp của Thánh nhân ở nơi xa và bè bạn ở gần bên. Riêng tôi, tôi muốn khuyên mọi người rằng đừng vội vã kết luận điều gì khi vừa chợt nhìn thấy một hình ảnh chướng mắt, hoặc vừa nghe thấy một tin đồn chưa thuận tai. Hãy tập nén mình lại và hãy “nhìn sâu” vào bên trong, ta sẽ thấy nhiều điều và nắm bắt được cái sẽ đến ngày mai.

Ngày mai mới là quan trọng.

Các cụ có câu rằng “cây ngay không sợ chết đứng”, vậy nếu thấy cái cây chưa thật ngay, ta có để cho nó chết đứng hay không? Hẳn là không. Nếu cứ mặc kệ cho cây chưa ngay chết hết, thì ta là cây ngay, ta đứng lại với ai?

TTV

HC Mạng Bauxite Việt Nam biên tập

*Tiêu đề do HNX thay đổi

haiz2

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s

%d bloggers like this: