Tôi thấy thân thiện với Hà Nội là nhờ những người bán rong

Tôi đến Hà Nội một mình, không quen biết ai. Đó là lý do tôi thích thú với cuộc sống đường phố, nơi mọi người ăn xôi, nem cuốn và các loại cháo, xúp từ những gánh hàng rong.

Marie Darbousset (bìa phải) cùng bạn bè -Ảnh do tác giả cung cấp

Tôi không bao giờ cảm thấy cô đơn khi ở giữa những người này. Tiếng mọi người nói cười, trò chuyện ồn ã khiến tôi cảm thấy vui. Bây giờ tôi vẫn đi xuống đường để mua xôi ăn. Bà bán xôi luôn vui vẻ khi có một khách hàng người nước ngoài như tôi và hay cười với tôi, thậm chí đập vào lưng tôi. Nhiều lúc bà đập mạnh đến mức tôi suýt phun cả xôi ra. Chắc bà ấy nghĩ càng đập lưng tôi mạnh thì càng cho tôi biết rõ bà ấy có thiện cảm với tôi vì bà không thể nói thành lời với tôi được, tôi không rành tiếng Việt. Với vốn tiếng Việt bập bõm, nhìn điệu bộ và nghe bà bán xôi nói, tôi đoán bà hỏi tôi quê ở đâu, bao nhiêu tuổi…

Tôi nghĩ sự thân thiện của Hà Nội sẽ không thể có được nếu không có những người phụ nữ như bà bán xôi nói trên. Ở Pháp, nơi tôi sinh ra và sống trước khi đến Canada, văn hóa này vẫn được duy trì ở những khu chợ họp vào buổi sáng. Mọi người có chút hứng khởi của một ngày mới khi đến chợ, mua sắm và chuyện trò. Đấy là phần văn hóa quan trọng của người Pháp và người ta vẫn đấu tranh chống lại những siêu thị to lớn và hiện đại, vốn đối xử với mọi người như khách hàng chứ không phải người hàng xóm thân thiện.

Tôi có nghe Hà Nội cấm bán hàng rong và không hiểu vì sao lại cấm nếu những gánh hàng này thêm hương vị vào nét đẹp của đường phố? Theo tôi, nếu không có cảm giác cộng đồng gần gũi, ấm áp mà những người phụ nữ bán hàng rong tạo ra, Hà Nội hay TP.HCM sẽ chỉ là những thành phố bình thường, thậm chí là buồn tẻ.

Tôi trân trọng những người phụ nữ dậy sớm, tần tảo đi bộ suốt ngày để kiếm được chút tiền nuôi cả bầy con nhỏ, cả gia đình. Họ không chỉ bán hàng, họ còn mang theo mình phẩm giá và sự tận tụy. Nếu không làm những việc này, họ sẽ làm gì? Cấm họ làm việc sẽ giống như lấy đi một phần tinh thần của Hà Nội. Nhiều người cho rằng hàng rong khiến giao thông tắc nghẽn, lộn xộn, nhưng tôi nghĩ phải có những giải pháp để những người bán hàng rong vẫn được bán hàng mà không gây ra những phiền toái, thay vì cấm tiệt như hiện nay.

Tôi ước những giải pháp đưa ra sẽ có ích cho tất cả mọi người, kể cả những người bán hàng rong vốn rất cần những khoản thu nhập để nuôi sống gia đình. Ở VN, mọi người thường nói đến sức mạnh của tình đoàn kết và bình đẳng. Tôi hi vọng những giá trị này sẽ không bị chối bỏ vì sự hiện đại. Tôi vẫn không hiểu tại sao trên thế giới này có xu hướng khiến mọi người đều muốn người khác giống mình hay mình giống người khác. Sự đa dạng có những nét đẹp riêng và những người bán hàng rong đã mang theo họ nét đẹp và truyền thống riêng này.

MARIE DARBOUSSET
(Oxfam Quebec, 14-16 Mai Hắc Đế, Hà Nội)

TTO

haiz21


Ti vi không biết xin lỗi

Nguyễn Quang Lập

Nhà Ngu Ngơ vừa mắc truyền hình cáp, 42 kênh xem tối ngày không hết. Đất nước đổi mới có khác. Bây giờ báo viết, báo mạng, báo hình trăm hoa đua nở, dân tình thoát khỏi tình trạng ếch ngồi đáy giếng, chỉ sợ không có thời giờ, không sợ không có cái để giải trí.

Ngày xưa nghe chuyện truyền hình cáp như nghe chuyện trên trời, bạn Ngu Ngơ đi Tây về kể chuyện nằm khách sạn xem đủ kênh ti vi, bụng nghĩ chắc ông này nói phét. Hoá ra thật, mà thật trên đất nước mình đây mới sung sướng làm sao.

Thì rõ ràng Ngu Ngơ và Mũm Mĩm đang ngồi trước 42 kênh, bấm cái hát, bấm cái phim, bấm cái bóng đá… ưa gì xem nấy, hệt đang ở nhà trời, chắc trời cũng không mơ ước nào hơn. Rồi đây truyền hình tư nhân phát triển, 4 nghìn 2 trăm kênh cũng có, đừng nói 42 kênh. He he he đã quá trời.

Ngu Ngơ đẩy cái thùng phuy có tên là Mũm Mĩm, nói giờ này là giờ của người ta! Tránh! Tránh! Cho người ta xem tin thể thao. Mũm Mĩm lườm Ngu Ngơ, nói mở mắt mà xem. Tin thể thao đâu nào? Ủa, không có tin thể thao thật. Ngơ trố mắt xem người ta đang làm cái gì giống cái showgames.

Bây giờ xã hội hoá ti vi, kênh tư nhân còn nhiều hơn kênh nhà nước
Bây giờ xã hội hoá ti vi, kênh tư nhân còn nhiều hơn kênh nhà nước.

Ngu Ngơ ngạc nhiên hết nhìn ti vi lại nhìn Mũm Mĩm, nói sao không có tin thể thao nhỉ, hay tin thể thao chuyển giờ phát rồi? Mũm Mĩm thở hắt ra, nói biết được. Anh lên ti vi mà hỏi!

Biết hỏi ai bây giờ. Xưa chỉ có mỗi ti vi trung ương. Chương trình tuy nghèo nàn nhưng làm ăn rất nghiêm chỉnh. Nói 7h15 là đúng 7h15 không sai một khắc. Đụng có gì trục trặc là thông báo âm ầm, xin lỗi liên tục. Bây giờ lắm thứ ti vi, vvvv, uucc tùm lum tùm la, chẳng biết đằng nào mà lần. Nói 7h15 phát nhưng bữa thì 8h, bữa khác 9, 10h mới phát, bất thì chi thùng, y chang giờ gõ kẻng nhà quê, bực mình hết nỗi.

Mũm Mĩm nhăn nhó gãi đầu bứt tai, nói thế là may! Anh thấy chưa, đang phát chương trình này bỗng tắt phụp một cái, chuyển sang chương trình khác mà không hề giải thích vì sao. Ngu Ngơ ôm Mũm Mĩm an ủi, nói thôi em, người ta có ti vi, người ta phát cho xem là may rồi, còn thắc mắc cái gì. Mũm Mĩm thở dài chuyển kênh, chợt kêu lên, nói anh xem cái cầu truyền hình kia!

Hi hi. Cầu truyền hình đến chết cười. Ông Hà Nội nói: mời bà con xem đầu cầu Sài Gòn chuẩn bị nói chuyện A. Bà Sài Gòn cười toe toét, hồn nhiên kề chuyện B không cần biết ông Hà Nội vừa thông báo. Một chương trình, ông Hà Nội vừa nói xong chuyện này, bà Sài Gòn lặp lại y chang chuyện ông Hà Nội vừa nói mà  không hề đỏ mặt.

Mũm Mĩm thắc mắc, nói vì sao thế nhỉ. Ngu Ngơ cười to, nói có gì mà thắc mắc. Chẳng qua ba anh ba nơi, mạnh ai nấy làm chương trình, không có ông tổng đạo diễn chỉ đạo sát sao. Làm lỡ ra rồi thì phát, không phát ai thanh toán cho tiền công vác máy đi quay. Trùng lặp mặc kệ khán giả, bà phải phát. Không phát tiền đâu thanh toán cho bà.

Mũm Mĩm chợt đập tay cười rú, nói ối cha mẹ ơi! xem kìa xem kìa. Khổ, anh đầu cầu Hà Nội nói với chị đầu cầu Sài Gòn, đưa đẩy hay ho thế, bỗng lọt ra tiếng ông Đạo diễn ồm ồm: “Nói đi, ngày mai thế nào? Ngu ngơ cũng ôm bụng cười lăn, nói kĩ thuật kiểu gì lạ đời vậy. Toàn thấy khoe kĩ thuật hiện đại nhất, MC chuyên nghiệp nhất, hết sao này đến sao kia… sao làm ăn giống đài truyền thanh phường xã vậy nhỉ.

Mũm Mĩm cười hi hi, nói để xem ti vi có xin lỗi không nhé. Ngu Ngơ lắc đầu chém tay, nói đời nào ti vi xin lỗi. Ti vi thỉnh thoảng có trục trặc cũng là lẽ thương. Nhưng trục trặc gì thì phải thông báo, phải xin lỗi người ta chứ. Mũm Mĩm dài giọng dẩu môi, nói  noi-ói!. Anh xem ti vi trung ương đó kia, có khi nào người ta không thông báo, không xin lỗi đâu.

Ngu Ngơ nói em biết một mà không biết hai, bây giờ xã hội hoá ti vi, kênh tư nhân còn nhiều hơn kênh nhà nước. Nhà nước còn biết sợ dân, sợ cấp trên thỉnh thoảng có xin lỗi, chứ tư nhân thì đừng có hòng. Mũm Mĩm nói thế wvvvv, uucc là kênh tư nhân à. Ngơ nói đúng rồi, tư nhân có cả chục kênh, vvvv, uucc nghe nói đang làm ăn phất lắm.

Mũm Mĩm tròn mắt  nói tên gì hay nhỉ, vvvv, uucc là cái gì. Ngu Ngơ cười khì khì, nói là vơ vơ vẩn vẩn, ù ù cạc cạc.

He he.

(BEE)

haiz21

Đi tìm một thế giới diệu kì đang biến mất

Nguyễn Vũ Lam

“Ba ơi, ba có biết chỗ nào có đất để chơi không nhỉ?” Câu hỏi ngây thơ vô tình gợi lại trong tôi nỗi nhớ da diết những trò chơi thời thơ ấu. Những buổi trưa, tôi vẫn lén trốn bố mẹ để cùng đám bạn chơi những trò chơi nặn bằng đất sét.

Tôi không thể nhớ tôi đã trốn bố mẹ bao nhiêu lần để chạy theo tiếng gọi của đám bạn cùng xóm. Những buổi trưa thấp thỏm chờ bố mẹ ngủ say, tôi lại rón rén lách người qua khe hở hờ của cánh cửa rồi nhanh chóng lao đi như sợ bị ai đó kéo giựt lại. Quê tôi nghèo, một xóm nhỏ ven đê, những lũy tre xanh luôn rủ bóng, những cái ao nhỏ quanh xóm là nơi đám bạn và tôi thích chơi nhất. Chính những nơi ấy, trong mắt bao người lớn chẳng có ý nghĩa gì, đã trở thành thế giới kỳ diệu của những đứa trẻ. Những nơi ấy đã dựng lên những vẻ đẹp của tâm hồn tuổi thơ.

Bờ ao, ở nơi ấy, tôi và các bạn có thể lấy được thứ đất vừa dẻo vừa quánh, thứ đất mà chúng tôi vẫn thường gọi là đất sét. Loại đất này để nặn pháo nổ thì tuyệt vời, nó dẻo chứ không bở bục hay nhão nhoét như loại đất bùn hay đất cát. Nếu đất càng dẻo, được nhào nặn càng kỹ thì tiếng pháo nổ càng giòn hơn, tôi đã rút ra được kinh nghiệm sau mấy lần bị thua chúng bạn.

Mỗi đứa một nắm đất to bằng hai vốc tay, tự chọn cho mình một chỗ bắt đầu vê vê nặn nặn chuẩn bị cho cuộc thi thố tài năng. Những nắm đất ban đầu còn nguyên khối không có hình thù, dần dần nó được vê tròn lại như hòn bi ve, rồi lại dài dài như con giun đất khoanh tròn lại với nhau. Sau đó,chúng tôi khéo léo miết phần đáy cho thật mỏng ở giữa nhưng không được thủng, vì nếu thủng thì pháo sẽ không được tính, còn nếu dày quá thì có thể pháo sẽ bị xịt (không nổ được) hoặc nổ bé.

Một cuộc thi nặn pháo. Ảnh: Baodatviet
Một cuộc thi nặn pháo. Ảnh: Baodatviet

Sau khi nặn xong, tất cả để pháo lên bàn tay, khi nào có đứa hô “pháo nổ, pháo nang cả làng nghe tiếng” thì tất cả cùng giơ tay cao và đập thật mạnh xuống đất. Một tiếng nổ đồng thanh khiến chúng tôi rất thích thú, tất cả xúm đầu lại xem của đứa nào bị thủng phần đáy to hơn thì đứa ấy giành phần thắng, đứa nào thua cuộc thì phải lấy đất ở pháo của mình đền đủ vừa chỗ thủng cho đứa thắng. Sau mấy lần bị thua, tay nghề pháo nổ của tôi đã nâng lên đáng kể, chỉ cần thấy tôi giơ tay chuẩn bị đập pháo xuống đất thì tất cả con mắt của bọn chúng đều đổ dồn về phía tôi.

Tiếng nổ giòn giã cộng với những mảnh vụn bắn ra tung tóe khiến chúng vô cùng kinh ngạc. Mỗi lần như vậy, tôi lại hả hê nhận những lời tán dương của đám bạn, nhưng cũng có đứa tỏ ra ganh tị. Chúng tôi vẫn thường gọi đó là trò “pháo nổ, pháo nang”, trò chơi mà dễ đến hơn hai mươi năm qua tôi vẫn cất công tìm kiếm.

Trong xóm tôi đang ở cũng có đến cả chục đứa trẻ lớn nhỏ từ 2 đến 10 tuổi, hàng ngày tôi vẫn được chứng kiến chúng chơi những trò chơi đánh đấm như trong những bộ phim kiếm hiệp. Một nhóm khoảng năm, sáu đứa con trai được chia làm hai phe. Sau tiếng hò hét, chúng bắt đầu lao vào nhau, có đứa giả vờ bị thua thì nằm giãy giãy cái chân trên nền sân gạch, đứa thắng thì khua tay, khua chân cười ha hả.

Đám con gái lớn hơn thì thích chơi trò đóng giả làm công chúa, nhưng là công chúa trong những bộ phim truyện thời hiện đại như “Hoàn Châu cách cách”, hay giả làm những nhân vật trong phim tình cảm Hàn Quốc. Từ đầu đến cuối, tôi không nhìn thấy một hình ảnh nào của những nàng công chúa thảo hiền như trong những câu chuyện cổ tích mà bà nội vẫn kể cho tôi nghe. Tôi cũng không thể tìm thấy hình ảnh của những chàng hoàng tử nhân từ trong những trò chơi đánh đấm của đám trẻ con trai.

Nếu không là những trò chơi đó thì lại là những thứ đồ chơi đắt tiền với đủ hình thù màu sắc, như siêu nhân hay xếp hình; cũng có khi là cả những thanh kiếm, những khẩu súng bằng nhựa to gần bằng súng thật. Cũng chẳng biết là đồ của ta hay Tàu, người ta cứ mua về cho con chơi miễn là chúng thích chứ đâu có cần để ý xem nó có lợi hay có hại gì. Người ta cũng đâu có cần quan tâm đồ chơi đó có ảnh hưởng đến tính cách chúng như thế nào.

Chúng bày ra đủ trò bắt chước như trong phim, nhưng tuyệt nhiên tôi không nhìn thấy chúng chơi những trò chơi dân gian mà ngày xưa chúng tôi vẫn thường chơi, những trò đánh bi, đánh đáo và càng không có một biểu hiện nào chứng minh sự tồn tại của trò chơi “pháo nổ…” của tôi ngày nhỏ.

Tôi tự hỏi có phải chúng không còn thích những trò chơi dân gian nữa hay chúng không còn những sân chơi như tuổi thơ tôi đã có? Một lô đất không quá rộng,  với tổng diện tích 5 – 6 trăm m2, nếu ở thành phố có thể nó đã là điểm ngắm của một ngôi biệt thự lý tưởng với số tiền hàng chục tỉ đồng. Thế nhưng, cậu con trai 3 tuổi của tôi lại loanh quanh không thể tìm cho mình chỗ nào có đất để chơi, cái trò ôtô tải trở đất mà nó vẫn yêu thích, tất cả đều là những ý tưởng đã được quy hoạch, đổ bê tông kín mít.

Tôi nhớ ngày trước, từ nhà ra đến cổng đâu đâu cũng được coi là sân chơi của đám trẻ nhỏ trong xóm. Chúng tôi có thể yên tâm chơi bất kể là nơi nào, từ trong các ngõ ngách đến những bãi đất trống cỏ mọc um tùm. Được thoải mái chơi những trò chơi chúng tôi thích mà không phải nơm nớp lo lắng tiếng quát mắng vì những tiếng cười đùa của chúng tôi làm đau đầu bà hàng xóm. Hay những phen hú vía, vì sợ hãi những tiếng còi inh ỏi của xe cộ, tiếng phanh gấp kêu lên ken két của những chiếc xe điên dại muốn chơi trò đua tốc độ.

Những sân chơi, những trò chơi dân gian đã đưa những đứa trẻ hòa vào thiên nhiên rộng lớn và chứa đầy bí ẩn. . Ảnh: Bansacvietnam.ogr
Những sân chơi, những trò chơi dân gian đã đưa những đứa trẻ hòa vào thiên nhiên rộng lớn và chứa đầy bí ẩn. . Ảnh: Bansacvietnam.ogr

Có lẽ vì thế mà tường rào, nóc cổng hay cái cột điện lại chính là những chỗ chơi đắc địa đối với bọn chúng. Nhìn những đứa trẻ leo trèo, trườn bò trên những bờ tường xây con kiến mà tôi thấy thương cho chúng, những đứa trẻ thiếu chỗ chơi. Chúng sẵn sàng biến bất cứ chỗ nào làm sân chơi mà không cần quan tâm xem nó có nguy hiểm hay không. Chỉ cần được chơi, có chỗ để chơi thì đó là sân chơi rồi.

Đứa nào gia đình khá giả có điều kiện một tí, ngày cuối tuần, muốn được bố mẹ cho đi đến các khu vui chơi của trẻ em ở Thủ đô thì cũng phải mất nửa ngày đường mới ra được tới nơi. Ngó qua ngó lại những con vật mà chúng chưa được nhìn thấy bao giờ, rồi những trò chơi mà chúng chỉ mới được nhìn thấy trên ti vi nhưng tất cả cũng chỉ diễn ra chóng vánh rồi lại phải vội vàng ra về. Có khi về tới nhà, chúng cũng chẳng thể nhớ nổi mặt và tên của một vài con thú, hay có nhiều trò chơi mà chúng cũng chẳng biết gọi tên nó là gì.

Những sân chơi ngày càng bị thu hẹp, những trò chơi dân gian đang biến mất dần trong ký ức tuổi thơ của mỗi đứa trẻ.

Thật khó để tìm lại những cái ao, cái hồ nước trong veo mà những cô gái quê tuổi 18, đôi mươi vẫn thường soi gương làm dáng; những bờ ao chúng tôi vẫn hì hụi cậy từng nắm đất. Có chăng chỉ còn một vài cái ao nhỏ xíu sót lại thì đã được bê tông hóa bao bọc, nước chuyển màu xanh đen bốc lên một thứ mùi hăng hắc rất khó chịu, một vài con cá chết nổi dạt vào vệ ao.

Tôi cũng không thể tìm cho mình một chỗ căng mồm thổi phù phù những cái lá tre, lá gáo để khi nổ pháo không lo bị lá dính vào. Rồi cả những chỗ tôi vẫn quỳ gối để vẽ những vòng tròn, hay những ô vuông, hình chữ nhật trong trò bắn bi, ô ăn quan… nay cũng không còn.

Hình ảnh những buổi tối mất điện chúng tôi lại vây quanh nghe bà kể chuyện cổ tích giờ đã trở nên quá xa lạ với đám trẻ. Ảnh: Xomnhiepanh
Hình ảnh những buổi tối mất điện chúng tôi lại vây quanh nghe bà kể chuyện cổ tích giờ đã trở nên quá xa lạ với đám trẻ. Ảnh: Xomnhiepanh

Hình ảnh cậu con trai nhỏ cầm ô tô tải đi tìm đất có phải chính là hình ảnh của tôi khi tôi đang cố tìm kiếm những sân chơi với những trò chơi dân gian đã lớn lên cùng tuổi thơ tôi? Không phải cậu con trai tôi đi tìm một trò chơi mà nó đi tìm thế giới tuổi thơ của nó. Những trò chơi dân gian đã đưa những đứa trẻ hòa vào thiên nhiên rộng lớn và chứa đầy bí ẩn. Nơi ấy, những đứa trẻ đã thực hiện những chuyến đi không thể nào quên được trong thế giới rộng lớn và diệu kỳ. Và từ thế giới kỳ diệu ấy, những đôi cánh lộng lẫy của tâm hồn bắt đầu khẽ đập, những ước mơ trong sáng và kỳ vĩ bắt đầu sinh ra… và cuộc sống chầm chậm mở ra những chân trời. Nhưng điều kỳ diệu đó chính là nguồn năng lượng vô tận cho mỗi con người trong cuộc hành trình đi đến bến bờ của một hạnh phúc đích thực.

(VNN)

haiz21