Cũng phải làm cái gì chứ

Nguyễn Quang Thân

Theo Blog Nhà Văn Nguyễn Quang Thân

Một tiến sĩ Việt Kiều từ Pháp về đi rất nhiều nơi, tiếp xúc với bạn bè cũ hồi học đại học, gặp gỡ nhiều bạn mới trẻ. Trước khi trở lại Pháp, trông bà có vẻ buồn, không hào hứng như lúc mới về. Tôi hỏi, không ngần ngừ, bà buông một câu chắc nịch: “ Em buồn vì thấy nhiều người, ít nhất thì cũng là tuyệt đại đa số bạn bè của em trẻ cũng như già, họ sống buông xuôi, ngoài việc kiếm sống  hay vừa lòng với cuộc sống sung túc, nhàn nhạt, không mấy người có dự định làm cái gì để sử dụng hết khả năng của mình hết!”

Bà nói, lướt qua báo chí, kể cả báo mạng, thấy lớp trẻ quan tâm đến bộ đùi của một minh tinh Mỹ vừa được mua bảo hiểm hơn chuyện sân gôn hay Vedan, hay những dòng sông bùn đỏ. Buồn vì có nhiều tờ báo mạng đưa tin “Chung Hân Đồng đỏ mặt sau khi uống rượu”! Anh thử thăm dò mà xem, rất nhiều trí thức không đọc tin cá chết trên sông Nhuệ vừa rồi nhưng lại rất tường chuyện Thủy tốp lộ hàng, hay “hàng” của Thủy tốp bị lộ là hàng thật hay sản phẩm của photoshop!

Quan tâm cái gì thì sống với cái đó. Như anh nghiện rượu thì luôn nghĩ cách pha cốc-tai thế nào cho ngon. Khi những vấn đề quan trọng nhất của đất nước bị “lờ” đi thì chẳng ai biết nghĩ gì, làm gì ngoài việc kiếm cơm.

Tôi nói với bạn tôi rằng chuyện này không cần phải ở Pháp lâu ngày trở về mới nhìn thấy. Mà nhiều người có tính hay lo đã thấy từ lâu. Tóm lại đó là tình trạng thông tin mà những gì cần biết nên biết thì không có, không đủ hoặc đưa ra một cách sai lệch. Không có A thì chỉ còn lại B nữa mà thôi. Người ta yên phận trong một môi trường thông tin không gợi cảm hứng đóng góp và suy nghĩ, sáng tạo. Chúng ta thường gọi đó là “tình trạng thiếu cảm hứng tạo dựng sự nghiệp” trong các thế hệ 8x, 9x và cả những người đứng tuổi có tài năng nữa.

Người ta đang chăm chú vào cái gì? Đang làm gì? Ngoài những người thích buôn dưa lê chuyện tầm phào và hình sự, độc giả trung thành của rất nhiều tờ báo cho kết quả tích cực là sau khi đọc xong người ta đi mua thêm ngay lập tức một cái ổ khóa, một bộ phận tuổi trẻ khác thì coi săn lùng được một suất học bổng của nước ngoài là lý tưởng sống để đời. Việc này cũng có một kết quả “tích cực” là sau khi thành tài, họ trở thành một người ngoại quốc thỉnh thoảng về thăm quê rồi buồn như bà bạn của tôi nói trên. Quá ít người chịu nghĩ hay chịu làm một cái gì nghiêm túc mà người ta thường gọi là sự nghiệp!

Có nhiều nguyên do đẻ ra cách sống đáng buồn đó. Cho nên chúng ta hãy hết lòng kính trọng những tờ báo chịu mạo hiểm khêu gợi được cảm hứng sáng tạo và đóng góp của cộng đồng, kính trọng những tấm gương chịu nghĩ, chịu làm vẫn thường xuất hiện trong cuộc sống. Chẳng hạn, tìm cách đưa sách về các dòng họ ở nông thôn, mầy mò phương pháp dùng đất sét làm trong nước hồ Hà nội của một học sinh trung học, nghĩ ngợi ra một cái máy tước hạt ngô rẻ tiền của một ông Hai Lúa v.v. Hay cả những việc làm “thất bại trông thấy” như làm một chiếc trực thăng …còn hơn là không làm gì cả. Làm gì cũng được, miễn là đầu óc không suốt ngày lo lắng, bứt rứt tại sao nữ diễn viên Hồng Kông từng bị “lộ hàng”, Chung Hân Đồng uống rượu lại đỏ mặt!

Thương lắm Hà Nội ơi

Tôi không phải là người Hà Nội gốc. Có lẽ vì thế mà nhiều người bảo tôi không có cái cốt cách của người Hà Nội. Tôi không phủ nhận. Nhưng tôi vẫn yêu Hà Nội, tình yêu đối với một Thủ đô thiêng liêng ngàn năm văn hiến. Và rồi tôi cũng chạnh lòng trước những trăn trở thường nhật của người Hà Nội. Thương lắm Hà Nội ơi!

Thương lắm Hà Nội ơi! Nguồn: vietbao.vn

Thương lắm Hà Nội ơi! Nguồn: vietbao.vn

Thời còn học phổ thông, ao ước lớn nhất của tôi là được một lần đặt chân tới Hà Nội (mặc dù quê tôi cách Hà Nội có hơn 60 cây số). Thích thú biết bao khi được sải bước trên những con đường lộng gió thênh thang, được dạo chơi trên những con phố cổ, ngắm hồ Gươm xanh, những toà nhà cao vút… Hà Nội trong mắt tôi ngày ấy vừa hiện đại nhưng cũng rất cổ kính, nơi mà ta có thể sống cho cả quá khứ và cả tương lai.

Lên đại học, tôi như thoả được niềm mong ước ngày nào. Háo hức như một đứa bé thơ, tôi sục sạo khắp phố phường Hà Nội, tìm hiểu và khám phá Hà Nội một cách  say mê và thích thú. Nhưng rồi bỗng hụt hẫng, chênh chao. Những cảm xúc tươi mới qua đi thật chóng vánh.

Những nét đẹp hoài cổ, dịu dàng của Hà Nội chỉ thoáng qua như những cơn gió heo may, thật mỏng manh và yếu đuối. Những nét tân tiến mà dở dang, hổ lốn, khập khiễng học đòi, đâu đâu cũng có thể bắt gặp như muốn xua đuổi cái dĩ vãng ngọt ngào đã qua. Để rồi đứng giữa cái “hiện đại” trọc phú và nét đẹp cổ điển chưa hết phôi pha ấy, tôi bỗng nhận ra một diện mạo Hà Nội ngổn ngang, khó gọi rõ tên và đầy trăn trở.

Thương lắm Hà Nội ơi! Còn đâu nữa những “phố xưa nhà cổ, mái ngói thâm nâu”. Những di tích lịch sử, văn hoá bị xà xẻn đến tận chân tường bờ gạch. Bây giờ nhà bê tông, mái sắt…thật vững chãi mà sao cứ thấy u hoài. Những ngôi nhà không hình thù, không bản sắc cứ thụt thò lố nhố như những khuôn mặt nửa cười nửa mếu, nửa khôn nửa dại.Còn chung cư, biệt thự xây xong lại “để mặc gió lung lay”. Để rồi những làng lúa làng hoa ngậm ngùi không biết đi đâu, về đâu.

Những cung đường ngày nào cũng “bội thực”, người, xe như đàn kiến chạy loạn. Mỗi lần ra khỏi nhà  lại thấy lo lo. Xe phóng như điên, như vào chỗ không  người, xe trèo qua rào chắn, xe bò qua lan can, tràn lên vỉa hè, xe này lấn đường của xe kia…

Bởi tại vì đâu khi đường cứ đột ngột thắt lại như chiếc cổ chai, còn ổ gà thời công nghiệp cứ to như ổ khủng long vậy. Đường tắc đã trở thành chuyện thường ngày ở mỗi con phố. Lại còn đất, cát, vật liệu ở đâu cứ tuôn xuống lòng  đường. Để bụi đất cứ mải miết  bay mù mịt. Vỉa hè mà chẳng thể dành cho người đi bộ…Sáng dẹp, chiều lại lấn chiếm.

Thương lắm Hà Nội ơi! Hình như khoảng cách giàu nghèo đang nới rộng thêm hay sao ấy? Có phải thế không mà biệt thự ngày càng nhiều, ô tô sang trọng ngày càng nhiều, nhà hàng, khách sạn cũng ngày càng nhiều trong khi “chợ người tìm việc” ở vỉa hè cũng ngày càng đông, đủ mọi lứa tuổi. Trẻ có, ương ương có, và già cũng có. Nhiều mái nhà lụp xụp, tạm bợ vẫn mọc lên bên cạnh những toà nhà chọc trời.

Những cơn mưa chưa kịp làm vơi đi nỗi khát làm không khí dịu mát đã vội vàng chất chứa những âu lo. Lụt lội, ô nhiễm, kẹt xe…Những cống thoát nước như những cụ già hen suyễn cứ ho sù sụ mỗi khi mưa về.

Rác ngập tràn trên phố. Rác tràn xuống lòng đường. Và như một thói quen, lòng đường trở thành nơi đổ rác. Những mảnh tường của những ngôi nhà sơn quét mịn màng lại nhằng nhịt những tờ rơi, quảng cáo nham nhở tầng tầng lớp lớp: Thuê gia sư, trộn bê- tông, hút bể phốt…

Thương lắm Hà Nội ơi! Có sông mà chẳng thể ra hóng mát, bởi vì sông còn đâu? Sông đã chết. Thương lắm Hà Nội ơi! Sao vẫn còn những cái tên nghe lạ lùng mà tôi bỗng thấy choáng ngợp, thấy hài hước và hổ thẹn khi một người khách nước ngoài hỏi: “Đến phố CAM DAI BAY đi đường nào”.

Còn  biết bao nhiêu cái thương nữa mà tôi không kịp nhớ hay không thể nhớ  hết mà viết ra đây. Bời vì đâu mà Hà Nội lại phải chịu những điều như vậy. Có phải tại tạo hoá đã sinh ra một Hà Nội vốn như thế ? Không! Vậy thì chỉ bởi chính chúng ta – những người đang hàng ngày sinh sống trên mảnh đất thương yêu này. Sự tham lam, ích kỉ, bon chen…của mỗi cá nhân; thói vô cảm, dốt nát và kém cỏi trong quản lý đã vô tình hay hữu ý làm tổn thương Hà Nội.

Gía như người ta biết trân trọng hơn những cái gì thuộc về lịch sử, về văn hoá thì nhiều ngôi đình, đền chùa, miếu mạo đâu đến nỗi phải kêu than. Gía như người ta biết quan tâm  gìn giữ thì những mái ngói cổ kính, những nếp nhà đơn sơ phố cổ cũng chẳng bị lãng quên giữa chốn thị thành hiện đại.

Và giá như người ta đừng chạy theo những cái gọi là “mốt” để rồi phá bỏ đi những cái thuộc về truyền thống gia đình, dòng họ, về qúa khứ. Để lớp lớp con cháu sau này còn biết đến, cái này… là do đôi tay tài hoa của cha ông làm ra, cái này…đã một thời làm nên nét văn hoá của Thăng Long- Hà Nội.

Gía như những nhà quản lý, hoạch định chính sách, những người xây dựng có trách nhiệm, có tâm và có tầm hơn. Để phố được là phố, nhà được mang dáng hình nhà thì phố và nhà đâu có dở khóc dở cười như vậy. Để rồi đường không phải là nơi “gà ấp trứng”, nơi trưng bầy chướng ngại vật, barie và “nghệ thuật sắp đặt”.

Để công trình khỏi bị “rút ruột”, dự án đừng bị “treo”, đường khỏi bị “nắn”…Có viển vông quá không, có bi quan quá không, khi thỉnh thoảng lại nghe thông tin về vị này tham ô, vị này nhận hối lộ, chỗ kia có tham nhũng, chỗ nọ có lãng phí…mà vụ sau cứ lớn hơn vụ trước.

Giá như những người giàu biết quan tâm đến những người nghèo hơn, những người nghèo biết chịu khó và nghị lực hơn, đừng ỉ lại, tự ti, hay buông xuôi thì chắc sẽ không có những cảnh “kẻ ăn không hết, người lần không ra” nữa. Và khi mỗi trái tim đều biết lên tiếng trước những xấu xa bạo ngược thì sẽ không còn cảnh những em bé bị bạo hành nữa. Để Hà Nội mãi là một thành phố vì hoà bình như chúng ta vốn tự hào.

Giá như mỗi người dân có ý thức hơn, tuân thủ pháp luật khi tham gia giao thông, thì đâu đến nỗi phải chịu cảnh tắc đường, tai nạn chết người. Người ta sống cả đời chứ có phải sống chỉ vài giây, vài phút. Nhưng ai cũng muốn đi trước, ai cũng muốn hơn, ai cũng muốn thắng, ai cũng muốn “khẳng định” cái tôi của mình trên đường phố, mà bất chấp cả luật lệ.

Giá như người ta đừng tham lam, ích kỉ có nhà mặt phố nhưng vẫn cố chiếm nốt cái vỉa hè nhỏ nhoi kia. Để hè phố là hè phố, cho người đi bộ thong dong, chứ không phải là nơi bày biện hàng quán, nơi chất rác thải, đổ vật liệu xây dựng. Để những cơn mưa cứ mãi là  những kỉ niệm đẹp chứ không phải là nỗi lo âu, ngao ngán.

Giá như mỗi nhà có ý thức hơn, đừng đem rác đổ ra lòng đường. Mỗi người có ý thức vệ sinh chung, bỏ rác vào thùng có phải phố xá sẽ đẹp hơn không. Điều này có khó lắm không khi việc làm đó không chỉ là hành vi cần có của con người văn minh, văn hoá, mà còn là để  bảo vệ môi trường sống của chúng ta.

Rồi lại ước giá như đừng phải đi cả vài cây số tìm mỏi mắt mới thấy một thùng rác, có phải tốt hơn không. Và giá như những gánh hàng rong cứ giữ mãi cái nét thơ mộng như nó đã từng có, đừng vội vã bước đi để lại toàn là rác(!)

Rồi giá như những ai đó đừng mải mê với những dự án sân gôn, biệt thự mà hãy xem đã có nhà máy xử lý nước thải trong thành phố hay chưa? Hay nước bẩn, nước thải cứ ào ạt đổ ra  sông. Để rồi sông không còn là sông mà trở thành “kẻ huỷ diệt” sự sống vậy. Và những “nỗi buồn không ai giống ai” được giải quyết kịp thời khi nhà vệ sinh công cộng không còn thiếu và bẩn, thì làm gì còn những tên phố trong những câu chuyện “tiếu lâm” hàng ngày  có cái tên là “CAM DAI BAY”.

Giá như sông Tô Lịch trong xanh trở lại.

Giá như đường lại thông, hè lại thoáng.

Giá như có những tuyến đường chỉ dành riêng cho người đi bộ trong thành phố. Giá như…

Chỉ một điều “Giá như” thôi  thành hiện thực, có lẽ Hà Nội của chúng ta sẽ đẹp hơn rất nhiều.

Thương lắm Hà Nội ơi!

  • Đình Quang (Theo tuanvietnam.net)

Tốt đẹp phô ra, xấu xa quét dọn

Người Việt xưa có câu: “Tốt đẹp phô ra, xấu xa đậy lại”, giờ chúng ta nên thực hiện: Tốt đẹp phô ra, còn xấu xa thì hãy quét dọn. Chứ còn đậy lại, úm ba la thì ai phải ngửi?

Cái lý mà người Việt theo đuổi là “Đạo lý làm người”. Dân tộc Việt là một dân tộc rất yêu đạo lý với phương ngôn không còn chỗ nấp nào cho những thứ ậm ừ: “Nói phải củ cải cũng nghe”.

Người Việt cũng nói: “Thuốc đắng dã tật, sự thật mất lòng”, “Ăn ngay nói thật, mọi tật mọi lành”. Đấy, chỉ bằng câu mộc mạc như vậy đã khẳng định “sự thật” là thuốc thần để chữa bách bệnh. Rồi “Thật thà là cha quỉ quái”, “Ở quỉ gặp quái, gian tà gặp nhau”.

Ở đời, đức tin có trước mọi tôn giáo, vì không có đức tin làm sao có tôn giáo? Và sự phân biệt tốt – xấu có trước mọi môn đạo đức học. Và người Việt đã đặt ra nền tảng tốt – xấu, hơn thế còn chỉ ra cái xấu để tránh, cái tốt để theo, nghĩa là người Việt đã dấn bước vào phạm trù đạo đức học. Vì thế, có ý kiến cho rằng: Khi ta nói về cái xấu của dân tộc là ta say sưa cái xấu đó, nói vậy là phiến diện.

Mới đây tại Malaysia, cả nước tổ chức ngày “toa lét”, muốn giáo huấn toàn dân ý thức đi vệ sinh và giữ vệ sinh chung, để giữ sức khỏe cộng đồng và hấp dẫn du lịch. Khi người ta chú mục đến vấn đề toa lét, đâu có phải là say sưa với nó, mà để giữ cho cơ thể trong sạch hơn.

Người Việt xưa có câu: “Ăn hết nhiều, ở hết bao nhiêu”, xây nhà thì chỉ chú ý xây gian giữa, còn cái khoản nhà vệ sinh thì quấy quá cho xong; phải nói, cách nghĩ đó đã quá lạc hậu, giờ đây người hiện đại đã nói ngược lại: “Ở hết nhiều, ăn hết bao nhiêu”. Và một ngôi nhà sang trọng thực sự, thì khu phụ được xây dựng hết sức tốn kém, nào đá lát sàn, lát tường, bồn tắm, vòi phun nóng lạnh…

Đây là hình ảnh mộc mạc và hiện đại để chính ta liên tưởng rằng: Càng chú mục để dẹp cái bẩn thì con người chúng ta càng sạch sẽ và lành mạnh. Trái lại, càng lờ cái bẩn đi, thì người ta sẽ bôi bẩn khắp nơi từ nhà ra ngõ đến tận quảng trường.

Một xã hội càng có nhiều người dám nhìn ra cái xấu, tức là càng muốn sửa mình, tức càng có nhiều người tình nguyện làm nghề vệ sinh quét dọn, càng làm cho khuôn mặt của xã hội tươi tắn hơn.

Người Việt xưa có câu: “Tốt đẹp phô ra, xấu xa đậy lại”, giờ chúng ta nên thực hiện: Tốt đẹp phô ra, còn xấu xa thì hãy quét dọn. Chứ còn đậy lại, úm ba la thì ai phải ngửi? Có làm được như vậy, chúng ta mới thực hiện: Con hơn cha để nhà có phúc.

  • Nguyễn Đình Đức (Theo Tiền Phong)

Bệnh thi đua

Hồi học ở cấp 1 phổ thông mười năm, tôi nhớ việc thi đua rất đơn giản mà hiệu quả. Hàng tháng thầy giáo cộng điểm chia trung bình rồi chọn ra ba trò nhất nhì ba. Bức tường nơi bục giảng thầy ngồi, có một tấm bìa đề ba chữ “bảng danh dự”.

Ba trò nhất nhì ba lần lượt vào các vị trí cao thấp trên đó. Hết tháng, danh sách có khi lại thay đổi vì có những trò khác vươn lên. Hết năm thầy chọn trong nhất nhì ba ấy để lấy ra ba trò nhất nhì ba để khen thưởng.

Phần thưởng thời cách đây gần sáu mươi năm chẳng có gì ngoài cây bút mục và vở tập. Lớp ấy chúng tôi lớn lên đi kháng chiến, được đào tạo nhiều người thành đạt và đóng góp khá nhiều cho đất nước.

Ảnh minh họa

Cái cách thi đua thực tế và lặng lẽ đó hóa ra rất chính xác và công bằng. Thầy không phát động thi đua rầm rĩ, chỉ bảo thế này: “Các trò cố lên, các em học cho mình để sau này có kiến thức làm việc”. Còn về nhà thì mẹ bảo “học được thì ấm vào thân, phải tự cố gắng”.

Sau này chuyện thi đua đi vào đời sống, cơ quan nào cũng có ban có bệ, đăng kí thi đua. Có đóng góp sáng kiến xuất sắc nhưng không đăng kí từ đầu năm thì cũng… “out”. Bây giờ nhiều ý kiến lên án bệnh thành tích. Lên án nhưng chẳng giải quyết được gì vì cái tiêu cực này do các ban thi đua đẻ ra.

Nói thế chẳng lẽ lại không có thi đua. Tôi cho rằng cách làm thi đua của thầy tôi xưa hóa ra là tiên tiến, dù khá lặng lẽ nhưng nó thực tế. Ở Nhật, ngoài kỉ luật lao động nghiêm minh, họ cộng những sáng kiến, những ý kiến đóng góp từng tháng, từng năm đem lại hiệu quả chuyển biến cho cơ sở để thưởng và tăng lương. Bây giờ nhiều cơ quan trao phần thưởng, nhưng nhiều giải thưởng không được coi trọng vì nó ứ thừa và quá dễ dãi, thậm chí còn mua được.

Ai cũng kêu bệnh thành tích là nặng nề, nhưng các cơ quan chức năng lại không tích cực tìm biện pháp triệt tận gốc. Như chống tham nhũng, nếu coi chuyện thất thoát hàng tỉ đồng, lãng phí hàng tỉ đồng là đã nhấn chìm bao nhiêu cuộc đời những người đóng thuế, tội ấy có khác gì chuyện giết người từ từ thì mới giải quyết được tận gốc tham nhũng.

Chỉ nói bệnh thi đua, nếu không chịu cải tổ mô hình và những cách làm cũ kĩ thì sẽ khó có thể chuyển biến mạnh mẽ. Nguy lắm thay!

  • Theo Đỗ Đức (Thể thao văn hóa)

Tính ích kỷ của người thành thị

Cái kiểu xách rác từ nhà mình bỏ sang nhà khác thì chỉ những dân thành thị khôn lanh mới làm được. Với người sống ở thành thị, thói xấu dễ bộc lộ nhất là tính ích kỷ.

Không đồng ý quan điểm “tâm lý tiểu nông” là nguyên nhân chính cản trở việc xây dựng những đô thị văn minh, TS Nguyễn Hữu Nguyên, Viện Nghiên cứu phát triển TP.HCM, cho rằng biểu hiện của thói xấu phụ thuộc vào môi trường sống.

Đừng đổ cho “Hai Lúa mới ra”

. Những hành vi xấu của thị dân như chen lấn, vứt rác ra đường, cho chó ị bậy nhà người khác… nói lên điều gì, thưa ông?

+ Nó cho thấy tính ích kỷ là một thói xấu dễ nhận biết ở môi trường đô thị. Đặc điểm của đời sống đô thị là mật độ dân số rất cao, tần suất tiếp xúc cũng rất lớn. Do đó, tự do của người này luôn bị giới hạn bởi tự do của người khác. Người nào muốn mình lợi nhiều hơn sẽ đụng chạm đến lợi ích của người khác. Chứ ông Robinson hay Mai An Tiêm ở ngoài đảo hoang thì không thể hiện được tính ích kỷ, vì có va chạm với ai đâu. Nói cách khác, vấn đề là ai có tính ích kỷ, còn ở thành thị hay ở nông thôn chỉ khác nhau về hình thức biểu hiện.

Vứt rác như thế này, một hành vi thường thấy ở đô thị. (Ảnh chụp trên đường Trần Hưng Đạo, quận 1, TP.HCM) Ảnh: HTD)

. Có nhiều người cho rằng những hành vi ấy xuất phát từ “tâm lý tiểu nông”, ông nghĩ sao?

+ Thói xấu nhiều hay ít rất khác nhau ở mỗi người, đồng thời cũng khác nhau về hình thức biểu hiện ở những môi trường sống khác nhau. Chẳng hạn tính ích kỷ ở nông thôn có thể bộc lộ qua việc nhổ trộm vài củ khoai, vài trái bắp của người khác… Chứ ở nông thôn, trâu bò đi dưới ruộng, trên đường thì ít người đi, việc gì phải chen lấn.

. Nhưng chính vì thế mới quen với việc đi lại tùy tiện?

+ Người nông dân khi mới lên phố đi lại tùy tiện, hoặc thảy rác ra đường chỉ là do thói quen chưa bỏ được. Hành động ấy có thể chỉ là vô ý thức. Còn cái kiểu xách rác từ nhà mình bỏ sang nhà khác thì chỉ những dân thành thị khôn lanh mới làm được. Dân nông thôn mới ra phố rất sợ công an phạt, còn dân thành thị biết rồi nên nhìn ba góc ngã tư không thấy công an là phóng qua. Sống ở thành thị mà ích kỷ thì thói xấu đó khủng khiếp hơn nhiều chứ đừng đổ cho “Hai Lúa mới ra”.

Văn minh phải kèm điều kiện vật chất

Theo ông Nguyên, đô thị có rất nhiều cái “đa”: đa dân tộc, đa văn hóa, đa nghề nghiệp, đa trình độ… Nó chứa đựng tất cả các tầng bậc, từ thượng vàng đến hạ cám. Có thể nói hiện nay đô thị của chúng ta, số người đúng nghĩa thị dân vẫn còn ít hơn số người chưa đủ phẩm chất thị dân.

. Như vậy, có phải là ý thức thị dân của chúng ta chưa cao?

+ Có nhiều người đi nước ngoài về thường khen đường phố của họ sao mà sạch đẹp thế, ý thức dân họ sao cao thế, rồi chê dân ta ý thức còn kém quá nhưng người ấy quên rằng GDP của họ gấp mấy chục lần ta. Lúc còn nghèo, TP của họ cũng bê bối lắm. Văn minh đô thị phải đi kèm với điều kiện vật chất chứ!

Nhiều người nuôi chó chỉ muốn sạch nhà mình nên dắt cho đi bậy ở nhà người khác. (Ảnh: HTD)

Hơn nữa, ý thức người dân còn thấp là do nhiều nguyên nhân: Hạ tầng kinh tế kỹ thuật chưa đáp ứng được tính hiện đại, kỷ cương chưa nghiêm, người lãnh đạo chưa thấy hết trách nhiệm. Không thể đòi hỏi một lớp thị dân có sẵn ý thức mà chính lãnh đạo phải có trách nhiệm xây dựng ý thức cho lớp thị dân đó.

Tôi lấy ví dụ việc xếp hàng. Nhiều khi họ chen lấn không phải vì vội mà vì họ sợ không đến lượt mình. Giáo dục ý thức là một chuyện nhưng cũng phải tạo ra được những cái hàng ngắn để khi xếp hàng họ có thể yên tâm không sợ mất phần. Cũng có khi người ta có ý thức nhưng lại không có môi trường để thể hiện. Ví dụ, một anh đi nhậu về, cố tìm nhà vệ sinh mà không có thì cũng đến lúc phải tìm một gốc cây nào đó thôi!

Vấn đề là người thực thi pháp luật

. Ông nói văn minh đô thị phải đi kèm với điều kiện vật chất. Điều này được hiểu thế nào?

+ Cách đây khá lâu tôi có xem một vở hài kịch thế này: Anh đạp xích lô vượt đèn đỏ, bị cảnh sát giao thông kêu vào. Công an hỏi: Có thấy đèn đỏ không mà vẫn chạy. Anh ta đáp: “Dạ em nhìn thấy đèn đỏ nhưng không nhìn thấy anh. Đề nghị lần sau anh đứng ra chỗ trống cho bọn em nhìn thấy”. Như vậy, chừng nào “em không nhìn thấy anh (cảnh sát giao thông) nhưng vẫn bị phạt thì em mới không dám vượt đèn đỏ”.

Ở nhiều nước châu Âu, họ có camera theo dõi 24/24 giờ, dù không có cảnh sát nhưng anh vi phạm thì ngày mai vẫn nhận giấy báo nộp phạt. Nếu họ bỏ hết camera thì chắc cũng loạn xạ như ta thôi. Như vậy không phải ý thức của họ cao hơn ta. Mà chính là người dân bên họ bị pháp luật cùng những phương tiện công nghệ cao kiểm soát chặt chẽ hơn chúng ta, do đó mà hạn chế được nhiều hành vi xấu.

. Có người cho rằng pháp luật của ta chưa nghiêm nên người dân có điều kiện vi phạm nhiều hơn?

+ Theo tôi, “pháp luật chưa nghiêm” và “người thực thi luật pháp chưa nghiêm” là hai vấn đề khác nhau. Như luật giao thông của ta chẳng hạn, chặt chẽ không thua gì các nước tiên tiến nhưng vì sao kém hiệu lực? Vì người thực thi pháp luật còn rất lỏng lẻo. Sự nghiêm minh của pháp luật không phải ở chỗ cứ phạt thật nặng mà chính là ở chỗ người thực thi pháp luật phải thật nghiêm minh. Như hiện nay, có những người thực thi pháp luật chỉ “chưa nghiêm” đối với người… biết hối lộ mà thôi!

. Cảm ơn ông.

  • Thùy Linh (Theo tintuconline.vietnamnet.vn)