Câu chuyện nước đóng chai

Nguồn: nhiethuyet.org

Tiếp theo bộ phim Câu chuyện đồ đạc (Story of Stuff) nói về thói quen tiêu dùng vô tội và vô vàn hệ lụy đến môi trường, bà Annie Leonard lại cho ra đời một bộ phim ngắn (10′) đi sâu vào một trong những hàng hóa rất thông dụng đối với tất cả chúng ta: nước đóng chai. Bộ phim cho chúng ta một cái nhìn toàn cảnh về nền sản xuất nước đóng chai công nghiệp hiện nay và những mối liên hệ đến các tài nguyên khác trên Trái Đất, kể cả dầu mỏ.

Xin mời các bạn cùng xem phim Câu chuyện nước đóng chai. Hy vọng rằng bạn sẽ có cái nhìn khác về nước đóng chai.

Bộ phim được cấp bản quyền tự dọ, bạn có thể tải về và chia sẻ với mọi người hay tổ chức những buổi chiếu phim cho cộng đồng xung quanh.

Địa chỉ download tại đây.

Advertisements

Câu chuyện đồ đạc

Nguồn: nhiethuyet.org

Từ khâu thác nguyên liệu cho đến tiêu thụ, sử dụng và cuối cùng là thải bỏ — mọi thứ chúng ta dùng đều ảnh hưởng nhất định đến cộng đồng nơi chúng ta đang sống và cả những nơi khác, nhưng phần lớn các tác động này lại ít được chú ý.

Câu Chuyện Đồ Đạc (Story of Stuff) là bộ phim tài liệu ngắn gọn (20′) trình bày nhanh mặt trái của xã hội sản xuất và chủ nghĩa tiêu dùng đang lan rộng ngày nay.

Câu Chuyện Đồ Đạc trình bày các mối quan hệ mật thiết của rất nhiều vấn đề môi trường và xã hội, qua đó kêu gọi chúng ta khẩn thiết phải xây dựng một thế giới bền vững hơn.

Hy vọng bộ phim dí dỏm này sẽ làm bạn cười một chút, suy nghĩ một chút và thay đổi cái nhìn của bạn về các đồ dùng xung quanh vĩnh viễn.

Trang web của phim.

Bản tiếng Việt của bộ phim là kết quả hợp tác của Nhiệt HuyếtTGC (Hà Nội) trong 2 tháng. Cố vấn David Brown. Điều phối bởi Thế Hệ Xanh.

Download bản tiếng Việt tại đây

Bộ phim được cấp bản quyền tự dọ, bạn có thể tải về và chia sẻ với mọi người hay tổ chức những buổi chiếu phim cho cộng đồng xung quanh.

Xem trực tuyến (tiếng Anh):

Những thầy giáo “nhí” trong nhà

Vương Linh
Theo VnExpress

Vừa đi lớp về, bé Nấm, 4 tuổi (Cầu Diễn, Từ Liêm, Hà Nội) hô to: “Bố ơi, bố tắt đèn giùm con, cao quá con không với nút tắt được. Cô giáo bảo phải tiết kiệm điện, sao nhà mình mở nhiều đèn thế bố?”.

Anh Đức, bố bé Nấm cho biết, nhờ cô con gái nhỏ mà gần đây, cả gia đình anh đã học thói quen tiết kiệm điện, nước. Có hôm, thấy nhà ngoài, trong bếp đến toa lét, ban công đều bật đèn sáng choang, Nấm chạy khắp nhà kêu toáng lên: “Bố ơi, mẹ ơi, tắt điện thôi, tắt điện thôi, kẻo ít nữa nhà mình lại không có điện đâu ạ”. Hôm khác, khi bố mở vòi nước để rửa tay rồi quên vặn chặt lại, khiến nước vẫn rỉ tí tách, bé cũng nhắc nhở ngay: “Bố phải vặn vòi nước lại chứ, lãng phí quá”.

Anh Đức cho biết, những lời nói của Nấm thường rất có “trọng lượng” nên được cả nhà tự giác tuân theo. Không chỉ thế, cô bé còn sống rất tình cảm, và đôi khi những cách thể hiện nho nhỏ của con, khiến anh giật mình về sự vô tâm của mình.

Có hôm, mẹ đi làm về muộn, hai bố con ăn cơm trước, vừa ngồi đến mâm cơm, bố thấy Nấm chạy đi lấy chiếc bát nữa, rồi vừa gắp hai miếng cánh gà vào đó vừa bảo: “Mẹ thích ăn nhất cánh gà, bố con mình để phần mẹ nhé”.

“Hồi còn ở với bố mẹ, mình quen được chiều, nên cũng không hay để ý đến người khác. Khi nghe con nói thế, tự dưng mình thấy ngượng quá, bởi mình đã quá vô tâm, vì có khi chẳng biết người thân thích ăn gì và đã bao giờ biết để phần ai cái gì đâu”, anh Đức thổ lộ.

Ảnh: Hoàng Hà.
Đôi khi, lời nói hay cử chỉ của trẻ có thể “dạy” người lớn những bài học về giá trị cuộc sống. Ảnh minh họa: Hoàng Hà.

Chị Thảo Trang (Thanh Xuân Nam, Hà Nội) thì cho biết, bình thường, chị cũng dạy con phải biết giữ gìn vệ sinh chung như không vứt rác bừa bãi hay phải để đồ trong nhà đúng nơi quy định, nhưng đôi khi, vì vội vàng, hay vì đãng trí mà chính chị làm sai và bị Quỳnh – cô công chúa 5 tuổi của mình – “chỉnh” ngay.

“Như hôm trước cho bé đi lăng Bác, con vừa hút sữa xong, mình cầm hộp để ở ngay ven đường, thế là nhóc lên tiếng ngay: ‘Mẹ ơi, sao mẹ không để vào thùng rác’. Mình bảo ‘quanh đây chẳng có chỗ nào để rác, mẹ để tạm đây rồi cô vệ sinh nhặt hộ cũng được’, nhưng con bé không chịu mà cầm lấy hộp sữa bỏ lại vào túi nilong và bảo tí nữa gặp thùng rác sẽ cho vào”, chị Trang kể lại “bài học” tuần trước.

Theo lời chị, ở nhà, Quỳnh cũng được bố đặt cho biệt danh là “cảnh sát” vì hay “tuýt còi” mỗi lần bố quăng đồ bừa bãi hay hút thuốc lá. “Cũng nhờ con bé mà anh xã nhà mình bỏ dần được thuốc đấy”, chị Trang khoe.

Chị kể, chồng chị nghiện thuốc lá khá nặng. Mấy lần anh định bỏ nhưng không dứt được. Một hôm, cô con gái đi học về chạy nhào vào ôm lấy bố: “Bố ơi, bố đừng hút thuốc lá nữa, con yêu bố lắm, con không muốn bố chết sớm đâu”. Cả nhà đang ngơ ngác không hiểu gì thì cô nhóc mếu máo: “Hôm nay cô giáo bảo ai hút nhiều thuốc lá là sẽ bị ung thư và chết sớm, cả mẹ và con ở cạnh bố cũng sẽ bị bệnh. Bố đừng hút nữa bố nhá”.

Chị Trang cho biết, sau đó, Quỳnh còn bắt bố ngoắc tay hứa là sẽ không hút thuốc nữa, và nếu làm sai thì sẽ con gái sẽ không thơm bố nữa và bố sẽ không được ngủ cùng hai mẹ con. Không chỉ nói vậy, hôm nào bố đi làm về Quỳnh cũng ra ngửi miệng bố xem có mùi thuốc lá không. Ai cho kẹo, cô nhóc còn để dành cho bố “để bố ăn cho đỡ thèm thuốc”.

“Chẳng biết vì ‘chiến dịch’ bắt bố cai thuốc sát sao quá hay vì cảm động mà anh xã đã hút ít hẳn. Còn mình cũng học được một bài học: Làm gì phải đến nơi đến chốn và nếu thuyết phục bằng sự quan tâm thì sẽ hiệu quả hơn nhiều việc chỉ trích hay chỉ nói suông”, chị Trang thổ lộ.

Chị Nhuận (phố Hoàng Mai, Trương Định, Hà Nội) lại học được cách phải kiềm chế cảm xúc và tập thói quen “nói sao phải làm vậy” từ cậu con trai lên 4 của mình.

Chị kể, chị hay dạy con phải nói năng lễ phép, không được nói trống không và khi chơi với bạn thì nhất định không được đánh bạn. Cậu bé khá bướng bỉnh và cũng nhiều lần không nghe lời khiến chị bực bội, quát ầm lên, hay tét cho con mấy cái vào mông. Một lần, sau khi bị mẹ “xử” như thế, cậu nhóc quay sang bảo mẹ: “Mẹ ơi, thế con không được nói trống không với người khác, không được đánh bạn, còn mẹ thì được đánh con và nói trống không với con ạ?”. Lúc này, chị Nhuận đành nhẹ giọng: “Ừ thì tại lúc đấy con làm mẹ buồn và bực quá. Mẹ làm thế cũng là sai, mẹ xin lỗi con”.

Chị Nhuận cho biết, mỗi lần vợ chồng chị có chuyện bất đồng, giận dỗi, lỡ nói cộc lốc với nhau thì cũng bị cậu con “sửa lưng” ngay và nhờ thế mà hai người chú ý hơn đến lời ăn tiếng nói với nhau và cách cư xử với con.

Dành rất nhiều tình cảm trìu mến trong những trang viết cho hai đứa con của mình, anh Ngọc Phan (Đồng Nai) cũng từng thổ lộ trên blog: “Chính các con đã dạy cho ba biết sống tốt hơn”.

Trên trang mạng, anh Phan kể, một lần, khi cả gia đình đi du lịch, tới nơi, dù đã hơn 10 giờ đêm, cậu con trai 4 tuổi của anh vẫn một mực đòi được gọi điện về cho cô giúp việc và bà để “mọi người yên tâm”. “Lúc đó, ba chạnh lòng nhớ, không biết bao nhiêu lần ba đi công tác, chưa khi nào ba có ý thức gọi điện thoại về báo tin cho bà nội là ba đã xuống máy bay an toàn”, anh Phan thổ lộ.

Còn cô con gái mới 9 tuổi lại “dạy” cho anh bài học về tính tiết kiệm và biết nghĩ đến người khác. Anh kể, khi lên lớp 3, dù bộ đồ thể dục của năm trước đã ngắn cũn và rách cả một lỗ ở đầu gối nhưng cô bé vẫn vui vẻ mặc và nhất định không mua bộ mới khi mẹ dẫn đi chọn đồ và bảo rằng: “Mua bộ mới làm gì cho tốn tiền, bộ này con vẫn mặc tốt mà”. Thỉnh thoảng, con gái anh còn lo lắng hỏi rằng bố mẹ có vất vả quá không khi nuôi cả hai chị em đi học trường dân lập.

“Nhiều khi ba đã chi những khoản tiền lớn rất vô bổ, rất ngông cuồng, không băn khoăn gì cả. Mẹ và các con chắc là không biết. Và ba xấu hổ lắm con gái ạ!”, anh Phan tâm sự trên trang blog.

Theo một chuyên gia giáo dục, tâm hồn trẻ thơ rất nhạy cảm và trong sáng. Bố mẹ là những người thày đầu tiên, dạy các em về cách sống, cách nhìn cuộc đời. Nhưng đôi khi, chính sự trong sáng, ngây thơ và tấm lòng nhân hậu thuần khiết của trẻ nhỏ lại “dạy” người lớn những bài học vô cùng quý giá, mà nếu không lắng lại, không quan tâm và thực sự biết lắng nghe con em mình, chính bạn sẽ để phí.

Cầu dây văng lớn nhất Đông Nam Á ngập rác sau nghỉ lễ

Gia Bảo – Tiến Thùy
Theo VnExpress

Trong đợt nghỉ lễ 30/4, lượng khách tham quan cầu Cần Thơ tăng gấp 3-4 lần bình thường. Nhiều người cắm trại trên cầu để chụp hình, ăn uống, dẫn đến ùn tắc và để lại rác thải chất đống.

Sáng nay, rác khắp đường dẫn lên đến trên cầu.
Rác chất đống bên thành cầu.
Tận dụng cả ô gờ của mặt cầu để làm hố chứa rác.
Người bán hàng này vẫn vô tư bóc vỏ ngô xả xuống đất.
Chỉ trong một tiếng, cụ bà Nguyễn Thị Lượm, 62 tuổi đã nhặt được một túi nilon chai nước suối được khách vứt trên cầu.
Khách dừng lại ngắm cảnh và tranh thủ chụp ảnh, khiến giao thông lộn xộn.

Bạn có thật sự yêu quý những người thân của mình?

Cùng thảo luận nào!

Tôi muốn đưa ra một đề tài đề các bạn có dịp ghé thăm Hanoigreen cùng thảo luận, để xem bạn và những người xung quanh bạn đang thực sự nghĩ gì và làm gì.

Đề tài: “Bạn có thật sự yêu quý những người thân của mình?”

“Bạn đang làm gì cho tương lai của họ?”

Nhưng trước tiên, bạn hãy cùng đọc câu chuyện sau với tôi nhé!

Tôi có xem một cuộc phỏng vấn trên truyền hình, bên lề hội nghị Copenhaghen vừa qua, một người Anh tâm sự như thế này: “Tôi có một đứa con gái 6 tuổi, tôi thật sự không muốn con gái tôi phải sống trong một môi trường ô nhiễm.“ Nghe cuộc phỏng vấn đó tôi giật mình suy ngẫm, anh ta không chỉ quan tâm chăm sóc cho con gái có được môi trường vật chất mà lo cho con gái mình một bấu không khí trong lành để thở, để sống trong tương lai nữa.

Tương lai thuộc về thế hệ trẻ, thế hệ kế tiếp, phải không? Trong số đó, có người thân của bạn  không? Có người ruột thịt, bạn bè của bạn không? Trả lời thành thật nhé!

Vậy những việc làm sau có phải là vì tương lai con em chúng ta:

–       Không đội mũ bảo hiểm khi đi xe máy cho chính mình và khi đèo cho con trẻ ( -> Chẳng may, khi ngã con nó đau, mình có đau không nhi?)

–       Vượt đèn đỏ ( -> gây tai nạn, có chắc là bạn sẽ không sao không?. Nếu có chuyện không may xảy ra thì khổ cả mình lẫn người thân của mình đấy!)

–       Xả rác gây ô nhiễm môi trường (->môi trường đâu phải muốn thay thì mua cái khác thế chỗ, vả lại người thân của bạn cũng phải hít  thở cùng trong một bầu không khi này mà)

–       Hút thuốc là nơi công cộng, trước người thân của bạn ( thì chắc phổi ai hỏng thì người ấy thiệt, bạn có cảm thấy thương xót?)

Còn nhiều nữa, các bạn bổ sung tiếp nhé, rồi mình cùng thảo luận.

100.000 hộ bắt tay tiết kiệm điện

TT – Đó không còn là ý tưởng mà sẽ trở thành hiện thực vào ngày 27-3 tới đây. Thật ra đã có hàng ngàn hộ gia đình ở TP.HCM tiết kiệm được hàng trăm ngàn tiền điện mỗi tháng (mỗi hộ).

Không phải họ bớt xài điện mà sử dụng thật hợp lý.  Nếu ước tính trên phạm vi toàn TP, số tiền tiết kiệm điện có thể lên đến hơn 500 tỉ đồng.

Gia đình chị Trần Thị Phượng, ngụ P.12, Q.3, TP.HCM, đã thực hiện tiết kiệm điện từ nhiều tháng qua -Ảnh: Minh Đức

Giảm 9% tiền điện năm 2010 là điều mà 100.000 hộ gia đình ở TP.HCM sẽ bắt tay thực hiện. Chương trình do Trung tâm Tiết kiệm năng lượng và Hội Liên hiệp phụ nữ TP tổ chức, lễ ký kết diễn ra sáng 27-3. Thực tế nhiều hộ dân đã làm việc này từ hai năm nay…

Chị Huỳnh Thị Thư (6/20 Cống Lở, Q.Tân Bình) là một trong 1.860 hộ gia đình ở Q.Tân Bình tham gia đăng ký hộ tiết kiệm điện năm 2009 do Hội Liên hiệp phụ nữ quận phát động. “Năm 2008 mình cũng đăng ký, nhưng lúc đó mình nghĩ tham gia cho có phong trào, không ngờ thấy nó lợi ích thiệt” – chị Thư nói. Lợi ích ngay trước mắt của chị là tiền điện trong nhà giảm thấy rõ: trước đó tháng nào cũng trả 500.000-600.000 đồng, từ ngày tiết kiệm điện trung bình mỗi tháng chỉ tốn 350.000 đồng, có tháng tiết kiệm tới 42%!

Sau khi đăng ký hộ tiết kiệm điện, chị Thư thực hành tại xưởng may trước. Hồi trước cứ may một bộ đồ xong, chị cắm bàn ủi, ủi rồi tắt. May bộ nữa, lại cắm vô, ủi rồi tắt. Về sau, mấy chị em của xưởng tập trung may xong các công đoạn mới ủi toàn bộ một lần. Ở nhà, chị tập trung ủi đồ của cả nhà một tuần một lần (trước đây ngày nào cũng ủi), mua một thùng đựng đá để ba ngày mới mở ngăn đông tủ lạnh lấy đá thay vì ngày nào cũng mở như trước đây.

Với các thiết bị điện khác, chị nhắc nhở mọi người rút ổ cắm khi không dùng đến. Chị Thư làm phép tính: mỗi tháng tiết kiệm 150.000-250.000 đồng tiền điện, một năm số tiền lên đến hơn 2 triệu đồng, đủ để đóng học phí cho con trai học mẫu giáo trong năm tháng.

Hộ chị Huỳnh Thị Thư (Q.Tân Bình, TP.HCM) tiết kiệm được 150.000-250.000 đồng tiền điện hằng tháng – Ảnh: Đặng Tươi

Chị Nguyễn Thị Sơn (33/35 Nguyễn Sỹ Khách, P.15, Q.Tân Bình) khoe hóa đơn tiền điện tháng mới nhất của gia đình: 108.125 đồng. Chị Sơn kể trước đây hầu như lúc nào nhà cũng bật tivi, không coi cũng bật theo thói quen. Về sau, chị quy định có coi mới bật. Con gái chị cũng đã bỏ thói quen bật vi tính để đó, chỉ có việc cần thiết mới mở, làm xong thì tắt.

Giống chị Thư, nhà chị Sơn bây giờ ủi đồ mỗi tuần một lần, chứ không “bạ đâu ủi đó” nữa. Hàng loạt thói quen khác như quên tắt đèn, quên tắt quạt… đã không còn tồn tại trong nhà chị Sơn nữa. Từ ngày tham gia chương trình tiết kiệm điện, tiền điện nhà chị Sơn có tháng giảm tới 56%!

Theo Hội Liên hiệp phụ nữ Q.Tân Bình, năm 2008 có 1.270 gia đình đăng ký “hộ tiết kiệm điện”, tiết kiệm 4.000 kWh; năm 2009 có 1.860 hộ tham gia, tiết kiệm 4.800 kWh. Ngày 8-3 vừa qua, 16 hộ tiết kiệm 200 kWh điện/năm đã được quận khen thưởng.

“Không cần nói nhiều đâu, cứ thấy cái lợi rõ ràng thì ai cũng làm mà” – chị Sơn bộc bạch.

Đó chính là sức lan tỏa hữu hiệu trong cộng đồng mà chương trình “Gia đình tiết kiệm năng lượng” do Hội Liên hiệp phụ nữ và Trung tâm Tiết kiệm năng lượng TP.HCM năm nay phát động trong toàn TP đang nhắm đến.

Chị Trần Thị Phượng (453/90 Lê Văn Sĩ, Q.3) cho biết gia đình chị sẽ tham gia chung trong 100.000 hộ của TP. Nhà có bốn mẹ con, chị Phượng nói sẽ đăng ký tiết kiệm tới… 50% số tiền điện so với trước, chứ không chỉ 9% như chương trình phát động.

Theo ông Huỳnh Kim Tước – giám đốc Trung tâm Tiết kiệm năng lượng TP.HCM, đây là lần đầu tiên chương trình thực hiện cấp TP theo diện rộng. Chương trình đặt mục tiêu 100.000 hộ gia đình tham gia. Đến nay với việc tổ chức tích cực của Hội Liên hiệp phụ nữ TP từ tổ hội, chi hội phụ nữ ở 24 quận huyện, đã có 87.000 hộ đăng ký.

Ông Tước cho biết điện năng tiêu thụ của các hộ gia đình chiếm 35-75% tổng lượng điện năng (trong đó TP.HCM là 36%). Các hộ gia đình sử dụng điện không bị ràng buộc bởi các văn bản, quy chuẩn pháp luật (như đối với điện dùng trong sản xuất, điện công nghiệp), do đó kêu gọi tiết kiệm điện trên tinh thần vận động sự tự nguyện. “Tiền điện các hộ gia đình ở TP.HCM phải trả là 5.200 tỉ đồng/năm, nên nếu mỗi hộ tiết kiệm 10% tiền điện thì số tiền sẽ rất lớn” – ông Tước nói.

ĐẶNG TƯƠI

Làm gì để tiết kiệm điện?

– Sử dụng đúng lúc, đúng chỗ, không dùng nữa thì tắt ngay.

– Đèn: chỉ bật đèn tại những vị trí sinh hoạt, cần chiếu sáng và bật vừa đủ, dùng xong thì tắt ngay. Dùng các loại đèn tiết kiệm như đèn huỳnh quang, đèn compact… cho độ sáng như nhau nhưng điện năng tiêu thụ thấp hơn.

– Máy điều hòa không khí: khi không có người trong phòng thì tắt máy.

– Máy lạnh: duy trì nhiệt độ từ 24-26OC, đóng kín cửa khi dùng.

– Tủ lạnh: hạn chế số lần mở cửa, cài đặt nhiệt độ các ngăn vừa phải và phù hợp tính chất thực phẩm, tránh đặt ở mức lạnh nhất.

– Nồi cơm điện: chỉ nên nấu cơm trước khi ăn 30-45 phút để hạn chế thời gian hâm nóng, dùng nồi cơm điện có công suất và dung tích phù hợp, lau chùi sạch đáy nồi cơm và mâm nhiệt của nồi cơm điện để tiếp xúc tốt hơn.

– Sử dụng máy nước nóng năng lượng mặt trời.

– Quạt: vệ sinh định kỳ, dùng tốc độ quạt theo nhu cầu cần thiết.

– Bàn ủi: không ủi đồ vào những giờ cao điểm, ủi nhiều đồ một lần, lau sạch bề mặt kim loại sẽ giúp hoạt động có hiệu quả hơn.

– Máy giặt: giặt khối lượng đồ phù hợp với công suất máy, không nên chọn chế độ nước nóng nếu thật sự không cần thiết, đặt máy ở nơi thông gió, thoáng khí.

– Máy tính: không nên để màn hình ở chế độ sáng quá cao, tắt màn hình hoặc chọn chế độ screensaver khi tạm dừng, tắt máy hoặc chọn chế độ hibernate khi ngừng sử dụng máy trong thời gian tương đối dài, tắt máy và rút phích cắm khi không sử dụng máy trong thời gian dài.

– Tivi: chọn kích cỡ phù hợp nhu cầu, không nên dùng loại quá lớn, không nên để màn hình ở chế độ sáng quá cao, tắt tivi khi không có người xem, tránh thói quen “bật sẵn”, với thời gian dài không sử dụng nên tắt tivi bằng nút nguồn (power) và rút phích cắm ra khỏi ổ điện.

(Nguồn: Trung tâm Tiết kiệm năng lượng TP.HCM)

Nhà ống và xe gắn máy: diện mạo hay bản sắc?

Theo Bauxitevietnam

KTS. Võ Thành Lân

Nhà ống và xe gắn máy đã thực sự trở thành biểu tượng quốc gia của Việt Nam. Ảnh: Lê Toàn.

Câu hỏi của KTS Võ Thành Lân là cả một trăn trở của một người có kiến thức chuyên môn, vận dụng nó để nhìn vào một thực trạng xã hội.

Câu trả lời dễ hay khó? Nếu nhớ lại, khi được chất vấn về vấn đề kiểm soát các công ty nước ngoài thuê đất của ta dài hạn, một lãnh đạo cấp tỉnh hồn nhiên đáp: “50 năm nữa, ai làm thì người đó kiểm soát”, thì có lẽ không phải bận tâm tốn sức nhiều đi tìm cội nguồn sâu xa, liệu hiện tượng nhà ống và xe máy chen chúc là bản sắc hay là diện mạo của đô thị chúng ta hiện nay.

Mấy chục năm trước, khi Liên bang Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Xô-viết còn tồn tại, dưới tên thổ ngữ viết tắt là CCCP, ấy thế mà từ thời ấy, dân ta đã đọc thành một câu vè hẳn hoi: “Các con cứ phá / Các cháu cứ phá / Của còn cứ phá / Còn chi cho phá!” Và thế là mấy chục năm trôi qua, ruộng hóa thành phố, phố bỗng thành sông…

Dẫu sao, tập tính manh mún, tùy tiện, vật vạ của nhà nông – một tập tính cố hữu lâu đời của người dân ta đã đóng một vai trò không nhỏ trong nếp nghĩ của người dân và giai cấp lãnh đạo. Khi một đất nước từ “chân dép lốp mà bay vào vũ trụ” (thơ Tố Hữu), thì chẳng kịp có gì làm hành trang, ngoài những thứ ấy, cũng là dễ hiểu!

Điều đáng ngại là những thói quen cổ hủ thì trở thành tập tính, còn bản sắc lại bị bào mòn, một ngày nào đó tập tính soán ngôi, bản lai diện mục sẽ khó còn nhìn ra.  Có lẽ ngày đó không đâu xa, mà nó đang lẩn quất quanh ta. Hãy nhìn vào những dự án “ma”- những dự án kiểu “Novotel-Hanoi” bỗng dưng “chễm chệ” giữa lòng công viên Thủ đô…

Nhưng chúng ta cũng có quyền hy vọng, bản sắc dân tộc Việt Nam vốn là một thứ vàng ròng đã được hun đúc qua nhiều thế hệ, chẳng thể nào bị hòa tan, dẫu rằng phải kinh qua không ít thăng trầm như đang thấy.

Câu hỏi của KTS Võ Thành Lân tưởng rằng dễ trả lời nhưng hóa ra không dễ chút nào.

Bauxite Việt Nam

(TBKTSG) – Bộ mặt đô thị là hình ảnh trực tiếp nhất thể hiện khía cạnh văn hóa xã hội của một đất nước. Sắc thái đô thị biểu hiện qua cách tổ chức không gian đô thị và không gian sinh hoạt xã hội.

Trên khía cạnh văn hóa quốc gia về nhận thức, trình độ, cách ứng xử nhìn từ góc độ đại chúng thì gia đình có thể được xem như là tế bào hình thành nên bộ mặt và không gian văn hóa quốc gia. Trong đó cái nết ăn ở của từng tế bào thể hiện và phản ảnh các giá trị cơ bản cấu thành tính cách của một dân tộc.

Người Việt Nam đang sống ở đâu và sống như thế nào trong cái không gian đô thị như hiện nay?

Bỏ qua những nhận định dài dòng mang tính biện minh cho một cái gì đó định sẵn; bỏ qua những câu nệ về văn hóa lịch sử nhì nhằng… Cứ nhìn thẳng vào thực tế những gì đang hình thành và diễn ra ngay trước mắt, không thể chối bỏ sự thực là hiện nay chúng ta đang sống trong những cái chợ, những cái chợ lớn nhỏ tùy theo quy mô của đô thị, của quần cư mà chúng ta đang hít thở và sinh hoạt mỗi ngày.

Những cái chợ theo nghĩa đen nhiều hơn nghĩa bóng với đầy đủ tính chất, đầy đủ các mặt sáng tối của từ này. Những cái chợ này đã xóa hẳn cái tiếng tăm Hòn Ngọc Viễn Đông của Sài Gòn, đã từng ngày nuốt chửng cái không gian thấm đượm màu sắc văn hóa lịch sử của Hà Nội, đè lên cái nét thi ca tự tình của Huế, đang dồn cái không gian lãng mạn ngút ngàn hoa cỏ của Đà Lạt dần đi vào dĩ vãng…

Cái gì mà có sức tàn phá một cách cuồng bạo, chỉ trong một thời gian ngắn đã làm biến thể cả một bộ mặt đô thị, bộ mặt đất nước như thế?

Tại các đô thị lớn nhỏ hiện nay, 90% dân số sống trong các nhà ống và sử dụng xe gắn máy là phương tiện đi lại chính. Nhà ống và xe gắn máy, chắc chắn đã là hình thái của xã hội ta. Có ai hay cơ quan nào xem xét cạn cùng vấn đề này để trả lời câu hỏi: Nhà ống và xe gắn máy là diện mạo hay bản sắc của Việt Nam? Câu trả lời không khó, vấn đề là chúng ta có thực sự nhìn nhận thực tế đó hay còn đang mộng tưởng vào những viễn cảnh đô thị xa vời nào đó hoặc đang để mối quan tâm hoài vọng về những giá trị tinh thần xa lắc trong quá khứ!

Nhà ống và xe gắn máy thực sự đã trở thành biểu tượng quốc gia. Biểu tượng: Hình ảnh + Tinh thần có tính chất phổ biến và trực tiếp tác động lên đời sống xã hội.

Không biết tự bao giờ và nguyên do từ đâu, người Việt bây giờ có lẽ đang sống và sắp đặt cuộc sống của mình theo kiểu đa hướng. Sự đa hướng là nguyên tắc tồn tại một cách có ý thức và vô thức trong suy nghĩ của mỗi người. Ai cũng thấy và cần phải biết làm cùng lúc nhiều việc khác nhau như là phương cách bắt buộc để tồn tại.

Đa phần sinh viên tốt nghiệp kiếm sống bằng công việc chẳng liên quan gì tới việc học trước đó; một quan chức nhà nước có thể ngồi vào bất cứ chiếc ghế nào và xử lý bất cứ loại công việc nào cũng được; trên đồng ruộng nay trồng cây này, mai cây kia và mốt lại hoàn toàn có thể trở thành nền nhà hay sân gôn… Nhà văn vừa viết vừa vẽ, nhạc sĩ vừa hát vừa phục vụ bia rượu cho các “thượng đế”; từ người mới biết đọc biết viết đến các bậc học giả ai cũng nói pha trộn lẫn lộn vào tiếng Việt cùng lúc mấy loại tiếng nước ngoài; tiền đồng, tiền đô, tiền Nhật, tiền châu Âu đều xài được.

Kiến trúc sư thường xuyên được các thân chủ yêu cầu thiết kế với tiêu chí: nhà tôi phải vừa ở vừa kinh doanh được, mặt bằng dành cho kinh doanh phải đáp ứng được nhiều dạng kinh doanh khác nhau, cụ thể là có thể cho thuê văn phòng, mở tiệm cắt tóc gội đầu, khi cần có thể cải biên thành quán ăn, khách sạn hay tiệm mát-xa… Thực tế trên đường phố hiện nay, có thể bên cạnh trụ sở công an là quán nhậu, rồi thì tiệm tạp hóa, thời trang, nhà giữ trẻ, quán karaoke, tiệm ăn… Ở đâu cũng kinh doanh mua bán, mua bán từ trong nhà ra tới lòng lề đường, đứng ngồi đủ kiểu. Người ta luôn cần một ngôi nhà đa dụng, mà một ngôi nhà đa dụng tốt nhất nên là một ngôi nhà mặt tiền.

Có cầu ắt có cung, thế là đô thị cứ lan rộng, nhiều khu đô thị mới đua nhau mọc lên với nhiều đường sá được xây dựng để đáp ứng nhu cầu mặt tiền. Nếu đô thị hiện hữu đã là những cái chợ thì đô thị mới cũng vậy, số vụ tai nạn giao thông không kiềm chế được bởi vì bây giờ người ta làm đường để bán đất chứ đâu phải để dùng cho giao thông!

Vấn đề đô thị lan rộng đã được thế giới rút ra nhiều bài học cay đắng, đô thị càng lan rộng thì không gian đô thị càng lâm vào bế tắc trên mọi mặt: giao thông, môi trường cảnh quan, phúc lợi xã hội… cộng thêm tệ nạn xã hội lan tràn không kiểm soát được, sự cân bằng môi trường sinh thái bị phá vỡ không gì cứu vãn được.

Đã là nhà ống thì nhất thiết phải sử dụng xe gắn máy. Phương tiện này có sự hữu hiệu không thay thế được. Chiếc xe gắn máy chiếm rất ít chỗ trong nhà, già trẻ, lớn bé, nam nữ đều sử dụng được, tiện lợi cho mọi mục đích đi lại và chuyên chở, khi cần có thể trở thành phương tiện sinh nhai và nhất là muốn dừng lại ở đâu cũng được. Nhà ống và xe gắn máy là hai mặt không thể tách rời của cơ cấu đô thị hiện nay, chúng tồn tại cộng sinh và như là một điều hiển nhiên tối ưu không phải bận tâm chọn lựa.

Dân tình bây giờ không phải tìm cách thích ứng với cơ cấu xã hội-môi trường đó mà chính là kiểu đô thị chợ với nhà ống và xe gắn máy đang quy định cách sống, cách ứng xử, cách suy nghĩ hay tựu trung màu sắc văn hóa của nó phủ lên toàn bộ đời sống xã hội đến từng cá nhân.

Mới đầu thì tập cho quen, dần dà trở thành tập tính và tư duy của cộng đồng. Tập tính và tư duy của kẻ chợ đó là:

Sống theo kiểu tranh cướp nhau: không gian công cộng điển hình là vỉa hè thuộc quyền sử dụng của kẻ nào ngang ngược và bặm trợn hơn. Người ta không mảy may ưu tư về việc buôn gian bán lận lừa lọc người khác và có khi coi đó như là một thủ thuật kinh doanh tất yếu. Thậm chí có nhiều quan chức còn đặt vấn đề đưa vỉa hè vào thương trường.

Sống ích kỷ và hung bạo: bây giờ người ta sẵn sàng gây hấn, xung đột nhau chỉ vì những nguyên nhân nhỏ nhặt nhất, ai cũng tranh được phần mình bất kể quyền lợi và danh dự của người khác. Nam nữ, già trẻ đua nhau vặt trụi một vườn hoa ngày Tết chỉ trong một buổi tối; 500 nhân viên chuyên nghiệp mới đủ để bảo vệ mấy cành đào…?!

Sống mất trật tự, xem thường kỷ cương: bây giờ cái gì cũng chạy, giấy phép loại gì cũng chạy (mà giấy phép bây giờ rất nhiều), con cái đi học cũng chạy, đau ốm vào bệnh viện cũng chạy, chạy thủ tục, chạy án, chạy tới công sở, chạy tới đình chùa miếu mạo, từ người tử tế đến kẻ bất lương tất cả đều phải chạy và hình như việc gì cũng có chỗ để chạy. Sẽ ra sao với một đất nước mà điều không thể vẫn có cơ hội để trở thành có thể và cứ như vậy thì luật pháp và những quy tắc cộng đồng sẽ chỉ dùng để trang trí vì khi đó phần thắng luôn thuộc về kẻ giỏi chạy, biết chạy bất cứ ở đâu và bằng gì!

Và cứ như thế xã hội ngày càng bát nháo, bát nháo không chỉ ở diện mạo của nó mà có sự góp phần một cách vô thức của từng cá thể cấu thành cái không gian giao tiếp, cái không gian tâm tưởng, cái không gian văn hóa…của cộng đồng chúng ta.

Trở lại vấn đề nhà ống và xe gắn máy, đã đến lúc xem xét vấn đề này không đơn thuần như là một diện mạo xã hội mà như một bản sắc quốc gia. Dẫu đau lòng, nhưng phải công nhận đó như là một sự thật hiển nhiên phải đối mặt, đó là một vấn đề văn hóa cấp quốc gia, là bộ mặt đất nước mà lương tri tối thiểu của người có chút suy nghĩ không thể bỏ qua hoặc ngó đi chỗ khác.

Có thể nào gọi là phát triển một khi phúc lợi xã hội ngày càng nghèo đi, diện mạo đất nước ngày càng luộm thuộm, lòng người ngày càng phân tán, nhỏ nhen. Nhiều đường sá được xây dựng, nhiều nhà cao tầng mọc lên, vật chất thời thượng tràn đầy, từ ngữ hiện đại và phong cách luôn được nói tới như một chuẩn mực sống văn minh và hội nhập. Nhưng phải chăng đó là một cách để che đậy sự nghèo nàn về tinh thần bên trong và biện minh cho sự tiếp nhận ào ạt màu sắc văn hóa ngoại lai tràn ngập; nó thúc con người lao vào cái bóng sáng ngoại nhập đó như con thiêu thân lao tới cái bóng đèn, xem đó là cái đích duy nhất, gạt sang một bên và bỏ lại sau lưng sự đằm thắm của nhân cách, sự tĩnh lặng của tinh thần. Mà đây mới là những giá trị bền vững cần có trên bình diện tồn tại của một cộng đồng, một dân tộc.

Có nhà văn nào đó đã nói một điều làm chúng ta phải suy nghĩ: “Nếu không mục ruỗng từ bên trong thì không có gì từ bên ngoài có thể thâm nhập được”.

Ngôi nhà, không gian sống, tế bào của xã hội bây giờ gần như không còn là nơi gìn giữ những giá trị tinh thần, những giá trị về màu sắc nhân văn riêng biệt trong tâm tính và tâm hồn của mỗi người Việt Nam tiếp nối từ thế hệ này sang thế hệ sau. Gia đình bây giờ tồn tại trong không gian xã hội, nơi mà ngôi nhà được dựng lên như là một giao điểm xã hội với mọi thứ xô bồ ngang dọc, mang đến toàn bộ tác động từ hoàn cảnh và môi trường chung quanh. Cái môi trường xã hội giàu sự đua chen và bắt chước lại rất nghèo về tinh thần và tính nhân văn.

Văn hóa không có trong những mộng ước. Văn hóa tồn tại trong thực tiễn đang diễn ra từng giây, từng phút, từng giờ, từng ngày. Mọi sự nhận định, phê phán, mọi sự mong muốn đều phải được rút ra từ phương pháp đối diện với cuộc đời, đối diện thẳng thắn với cội nguồn của sự việc.

Mọi sự bàn luận, đánh giá sẽ trở nên sáo rỗng nếu không xuất phát từ những định nghĩa có tính chất cốt tử.

Không phải là nhà nghiên cứu khoa học xã hội chuyên nghiệp, không có hệ thống dữ liệu để tổng hợp cho cái nhìn toàn diện; không thông thạo lịch sử và không là nhà nghiên cứu văn hóa…, với cái nhìn hạn hẹp và có phần chủ quan của một kiến trúc sư hay quan sát, cộng thêm chút kiến thức và cảm nhận về lịch sử phát triển đô thị thế giới trên khía cạnh nhân văn, tôi muốn nêu lên một câu hỏi – theo sự chủ quan cá nhân – có ý nghĩa quan trọng và căn bản để tạo tiền đề, điểm xuất phát cho bài toán hoạch định xã hội: “Nhà ống và xe gắn máy: Diện mạo hay Bản sắc?”.

VTL