Những cách tiết kiệm năng lượng đơn giản

Những cách tiết kiệm năng lượng trong bài này được quy ra số lượng khí cacbonic trung bình giảm đi (mà như ta đã biết đó là nguyên nhân chủ yếu gây ra biến đổi khí hậu) cùng với các yếu tố gây tổn hại đến môi trường khác. Tiết kiệm năng lượng không chỉ là góp phần cải thiện môi trường mà chính là tiết kiệm chi tiêu trong gia đình.

1. Tìm cách đi lại hợp lý nhất

Đi lại là khoản tiêu thụ năng lượng hàng đầu. Ví dụ ở Mỹ, chi phí cho việc đi lại nhiều hơn hẳn chi phí cho ăn uống của mỗi gia đình.

Thay phương tiện đi lại cá nhân (xe máy, ô tô) bằng phương tiện giao thông công cộng. Bạn hãy đi xe đạp, thậm chí đi bộ những khi có thể, vừa tăng cường vận động, vừa tiết kiệm được xăng dầu, hạn chế khí thải gây ô nhiễm môi trường. Nếu dùng ô tô, hãy sắm chiếc xe hybrid (vừa chạy dầu, vừa chạy điện), nhờ thế, hàng năm bạn giảm được lượng khí cacbonic thải ra môi trường đến 107 tấn.

2. Xem xét lại đồ điện trong nhà

Đi mua các dụng cụ điện cho gia đình, trước hết bạn hãy xem công suất của chúng. Có sự khác biệt rất lớn giữa cùng một mặt hàng về tính năng này.

Lấy chiếc tủ lạnh làm ví dụ. Nếu bạn thay chiếc tủ lạnh cũ đang dùng, model những năm 1970 bằng chiếc model năm 2000, bạn giảm được lượng khí thải cacbonic khoảng 500kg mỗi năm (và nếu ở Mỹ, hoá đơn điện giảm 80 đôla).

Thay chiếc máy giặt cửa phía trên bằng máy giặt cửa ngang tiết kiệm được năng lượng, nước và cả chất tẩy giặt, đỡ phải chi thêm 100 đôla/năm. Chiếc máy giặt dán nhãn Energy Star tiêu thụ điện ít hơn chiếc máy giặt tiêu chuẩn 50%.

Cũng cần xem xét lại cách bố trí các dụng cụ điện trong nhà, ví dụ lò nướng không đặt gần tủ lạnh vì bên ngoài nhiệt độ cao cũng làm tủ lạnh tốn điện hơn.

Mọi thứ đồ trong ngôi nhà của bạn cần được cân nhắc trong sử dụng để tiết kiệm tối đa năng lượng. – Ảnh: digeniehost.co.uk

3. Máy giặt

Tuy giặt quần áo bằng nước nóng có thể sạch hơn nhưng cũng chẳng cần thiết phải bật nút nước nóng. Thay vì giặt nước nóng bạn có thể tiết kiệm được 75% năng lượng và giảm được khoảng 200 kg CO2/năm.

4. Tủ lạnh

Xác định nhiệt độ cần thiết trên nấc điều chỉnh.  Mùa hè để ở mức 3 hoặc 4, mùa đông chỉ ở mức 1-2. Như vậy là đủ để bảo quản thức ăn ngắn hạn. Nếu bạn vặn quá mức cần thiết, lập tức tiêu thụ năng lượng tăng 25%. Nên quy định ngăn làm lạnh trong khoảng 3,5 đến 5,5 độ C và ngăn đá từ -10 đến -3 độ C là đủ. Luôn luôn chú ý xem cửa tủ đã đóng thật chặt chưa. Kiểm tra gioăng cao su làm kín cửa có bị nứt gãy hoặc dính thực phẩm vào không..

5. Tivi

Cuộc sống khá hơn, ai cũng nghĩ đến việc mua sắm chiếc tivi màn hình phẳng chất lượng cao hơn chiếc TV thế hệ cũ CRT một cách rõ rệt. Có hai loại TV màn hình phẳng: TV plasma và TV màn hình tinh thể lỏng LCD áp dụng công nghệ khác hẳn nhau. Do  cạnh tranh gay gắt, hiện nay hai loại gần như xấp xỉ nhau về mọi mặt, từ tính năng đến giá thành. Khác biệt lớn nhất giữa 2 loại chính là tiêu thụ năng lượng. Theo các nhà sản xuất, tiêu thụ điện của TV LCD chỉ bằng 30% so với TV plasma. Do vậy, việc lựa chọn TV LCD gần như là chuyện không cần suy nghĩ khi bạn muốn thay thế đồ điện trong nhà.

6. Máy điều hoà

Trước khi lắp máy, bảo đảm gian phòng thật kín, cách nhiệt tốt. Tuỳ theo nhiệt độ trong ngày và thói quen chịu nóng (lạnh) của bạn mà điều chỉnh nhiệt độ cho thích hợp. Nên nhớ cứ tăng 2 độ C bạn giảm được việc xả khoảng 200kg khí cacbonic mỗi năm.

Một cách tiết kiệm năng lượng chẳng mấy ai lưu ý đến là các tấm lọc và các bộ phận bên trong bị bẩn vì bám bụi là nguyên nhân tăng tiêu thụ điện nên bạn cần lưu ý làm vệ sinh thường xuyên.

7. Rút phích cắm ra khi không dùng đồ điện

Khi không dùng thường xuyên (hoặc khi đi vắng) nên rút luôn phích cắm ra, kể cả máy biến áp, ổn áp. Không rút phích, nghĩa là ở chế độ “Chờ”, máy móc vẫn tiêu hao một lượng điện nhất định. Tích tiểu thành đại, việc không rút phích ra khỏi ổ cắm điện lấy đi của bạn khá nhiều năng lượng hoàn toàn vô ích.

Đối với máy tính, nhiều người ngại mất thời gian khởi động, cứ để máy chạy trong khi nghỉ trưa, hoặc làm việc khác hàng giờ liền. EPA (Cục Bảo vệ Môi trường Mỹ) cho biết nếu cứ bật máy như vậy sẽ làm tốn thêm 80% điện năng và thải ra thêm 650kg khí thải cacbonic mỗi năm.

8. Thắp sáng

Ảnh: ihow

Nếu nhà bạn đang dùng bóng dây tóc đốt nóng 75 watt, hãy thay bằng bóng compact huỳnh quang 20 watt thì cường độ sáng tương đương mà mỗi bóng bạn sẽ giảm được 630kg khí CO2. Bóng đèn compact huỳnh quang tiêu thụ ít hơn bóng dây tóc đến 75% năng lượng. Nhớ rằng về tuổi thọ thì bóng compact huỳnh quang còn lâu hơn bóng dây tóc đốt nóng từ 5 đến 13 lần.

Tắt bớt đi một bóng điện không cần thiết, bạn giảm được 180kg CO2 một năm. Lau bóng đèn luôn cũng là một cách tiết kiệm điện đấy. Một chiếc bóng đèn bẩn, bụi bám đầy có thể giảm độ sáng đi 10% và bạn sẽ có cảm giác phải thay chiếc bóng công suất cao hơn.

9. Lò nướng

Giảm tối thiểu số lần bạn mở cửa chiếc lò nướng bánh, quay thịt, quay gà khi lò đang làm việc. Mỗi lần mở như thế, nhiệt truyền ra ngoài khiến cho nhiệt độ của lò lập tức bị giảm từ 15 đến 30 độ C, có thể còn hơn nữa. Đừng để quá nhiệt lâu hơn cần thiết. 10 phút là đủ. Khi bỏ món ăn ra khỏi lò vẫn còn dư nhiệt, có thể tận dụng để làm nóng các món ăn khác.

10. Nhà ở không nên quá rộng

Đành rằng ở rộng thì thoải mái thật, nhưng cũng kèm theo khá nhiều phiền phức: trước hết là tốn kém về chi phí năng lượng. Mùa đông phải sưởi ấm, mùa hè phải làm mát, nhà càng rộng thì việc tiêu thụ năng lượng càng nhiều. Rôi còn tăng chi phí cho thắp sáng, hút ẩm, chi phí định kỳ cho việc bảo dưỡng, duy tu…

11. Tạo cảnh quan

Nếu bạn đủ tiền để tự cho phép gia đình mình sống trên một diện tích chung rộng rãi hơn cách lựa chọn hơi khác: thay vì dùng toàn bộ diện tích cho nơi ở, nên có sự phân phối giữa diện tích nơi ở và một diện tích lưu không, dành cho màu xanh của cây cỏ: một vài hàng cây, một vạt đất trồng hoa và cây cảnh. Phía bên ngoài cửa sổ hướng về phía đông và phía tây nên trồng cây có bóng mát hay ít nhất cũng là một giàn dây leo như nho, thiên lý, chanh leo… Chúng che nắng gắt chiếu trực diện vào mùa hè, che gió vào mùa đông. Nhờ vậy, trong nhà luôn luôn có sự chênh lệch nhiệt độ với ngoài trời, có thể tới 4-5 độ đấy. Mùa hè, trong một ngôi nhà có bóng mát của cây xanh, nhiều khi dùng quạt trần, quạt bàn cũng đủ, khỏi cần đến máy điều hoà. Điện năng tiết kiệm từ 10 đến 20% mỗi năm.

12. Các cánh cửa phải thật kín

Cửa trong nhà nên mở cho không khí lưu thông nhưng điều rất cần thiết lại là khung và cánh cửa phải thật khít. Nếu cửa có những khe hở thì qua đó, hiệu quả sử dụng các thiết bị nhiệt (khi sưởi ấm và làm mát khoảng không gian trong nhà) giảm đi. Tính trung bình một ngôi nhà không kín, năng lượng hao hụt tương đương lượng khí cacbonic phát ra là 600 kg/năm.

Cần chú ý nhất đến khe hở ở các cửa sổ. Rèm che cũng có tác dụng ngăn không khí nóng (mùa đông) và không khí lạnh (mùa hè) thoát ra ngoài.

13. Dùng nước nóng

Lãng phí nước nóng là lãng phí năng lượng nhiều nhất. Hiện nay những bình đun nước nóng dùng năng lượng mặt trời rất phổ biến. Chỉ cần đầu tư một lần là có thể sử dụng được lâu dài. Bạn hãy nhớ, không nhất thiết phải cái nắng gay gắt của mùa hè mới làm bình nước dùng năng lượng mặt trời nóng lên mà ngay cả mùa đông, nước vẫn được đun nóng. Tất nhiên, nhiệt độ nước nóng dùng phải cao hơn, có thể nước dùng năng lượng “Trời cho” không đủ đạt đến nhiệt độ cần thiết, nhưng nếu bạn bố trí cho nó chảy vào bình đun nước thì năng lượng tiết kiệm được không nhỏ đâu.

14. Tiết kiệm năng lượng khi làm việc

Bạn hãy tắt các thiết bị văn phòng khi không làm việc nữa. Nếu bạn ra khỏi nhà nên rút hẳn phích cắm điện ra vì để ở chế độ chờ (stand-by) vẫn phải cung cấp cho chúng một số năng lượng nào đó. Nên dùng phích cắm điện nhiều ổ cắm trong đó có ổ dành cho máy tính, máy in, máy quét… thì bạn chỉ cần rút phích điện ở một chỗ, tất cả đồ điện cùng tắt, khỏi quên.

15. Ăn chay

Sản xuất thịt, trứng, bơ sữa… đều là ngành tiêu thụ nhiều năng lượng, chúng ta có thể giảm năng lượng chung cho xã hội bằng cách chuyển protein động vật thành protein thực vật. Trong tuần nên có vài bữa ăn chay không dùng các sản phẩm có nguồn gốc động vật như thịt, cá, trứng… mà thay bằng đậu, lạc, rau quả kiểu như người ăn chay. Thay đổi khẩu vị như vậy vừa tiết kiệm tiền, vừa lạ miệng nên có thể bạn cảm thấy ngon hơn, lại rất phù hợp với dinh dưỡng học, tránh hoặc ít ra hạn chế được bệnh tim mạch, tiểu đường…

• Tuấn Hà (Theo VNN)

Nói tiếng Anh được đối xử tốt hơn?

Nguyễn Thân Hiệp

Tôi là người gốc Việt nhưng sinh ra và lớn lên tại Mỹ. Có thể mọi người không tin, nhưng tôi thật sự không gặp bất cứ vấn đề gì trong giao tiếp bằng tiếng Việt dẫu đây là lần đầu tiên tôi về thăm quê.

Ở Mỹ, tôi trân trọng và thật sự tự hào về ngôn ngữ quê hương nên luôn tận dụng cơ hội sử dụng mỗi khi có thể. Cùng với việc học tập, trau dồi tiếng Việt, tôi luôn nuôi hi vọng và mong ngóng ngày được về thăm, tận mắt nhìn thấy hình ảnh quê hương mà lâu nay chỉ thấy trên mạng. Vì vậy, ngay khi tốt nghiệp đại học và đi làm một thời gian, tôi đã lên kế hoạch về Việt Nam du lịch.

Thân Hiệp trước biển quê hương - Ảnh: Công Nhật

Không thể tả xiết niềm vui, hạnh phúc khi tôi được đặt chân lên quê cha đất tổ. Cùng với bao điều thú vị khám phá được từ quê hương mình, tôi nhận ra ở đây nếu ai nói tiếng Anh sẽ được nhìn nhận và đối xử bằng thái độ rất khác so với những người nói tiếng Việt. Cụ thể có một lần trên chuyến bay của hãng hàng không trong nước, tôi thấy các tiếp viên nói năng rất hòa nhã và lịch sự với khách nước ngoài. Thế nhưng đến lượt tôi và nghe tôi nói bằng tiếng Việt, hầu hết các câu mời chào, hỏi đều bị cô đọng hết mức có thể.

Chẳng hạn như trước đó họ hỏi người khách Tây ngồi kế tôi: “Thưa ông, ông muốn uống gì ạ? Chúng tôi có nước suối, bia ở đây”… với nụ cười tươi tắn hết cỡ, nhưng khi đến tôi câu hỏi được rút gọn thành: “Muốn uống gì? Bia hay nước suối?”… với sự thờ ơ, hờ hững. Trường hợp buồn lòng này không phải xảy ra một lần với tôi nên sau này tôi đã có kinh nghiệm, chuyển từ nói tiếng Việt qua nói tiếng Anh và được các tiếp viên đối xử hòa nhã, lịch sự như khách Tây!

Không chỉ trên máy bay mà ở các nhà hàng, quán ăn sang trọng, việc dùng ngoại ngữ để nói dường như cũng là một phần của việc thể hiện “đẳng cấp”. Tại những nơi này, tôi thường nhận được nhiều nụ cười và sự quan tâm hơn khi nói chuyện bằng tiếng Anh.

Nếu không tin, bạn cứ thử mặc quần đùi, nói tiếng Việt, mang dép Lào rồi đến các quán bar trong thành phố xem bảo vệ có cho bạn vào không. Chắc chắn là không có cửa cho bạn đâu, nhưng nếu bạn cũng ăn mặc như thế mà xổ một tràng tiếng Anh thì bảo vệ sẽ cho bạn vào ngay vì tưởng là người nước ngoài!

Còn một chuyện nữa là khi tôi đến các quán ăn, siêu thị, khu giải trí… ở nhiều nơi trong thành phố, tôi thật sự ấn tượng về việc giới trẻ Việt đang dùng tiếng Anh ngày càng nhiều. Đây là điều rất tốt và trong một chừng mực nào đó nên ủng hộ hết mình, tuy nhiên vẫn còn nhiều điều cần nhìn nhận lại. Một lần tôi đếm được hơn chục lần những từ nói tục, chửi thề bằng tiếng Anh thốt ra từ miệng một số bạn trẻ ở quán nước.

Tôi rất sốc khi nghe những người trẻ sử dụng tiếng Anh như vậy. Tôi cũng thắc mắc không biết người sử dụng những từ nói trên có hiểu được nghĩa và mức độ nghiêm trọng của nó như thế nào không?

Cuối cùng, tôi từng gặp rất nhiều trẻ em Việt Nam sử dụng tiếng Anh tốt hơn… tiếng Việt! Những lần đầu mới tiếp xúc, tôi cứ nghĩ đó là những em từ nước ngoài về thăm quê, nhưng sau đó tôi khá ngạc nhiên khi biết nhiều em trong số đó hoàn toàn được sinh ra và lớn lên ở Việt Nam (chẳng hạn như ở khu Phú Mỹ Hưng) nhưng lại nói tiếng Việt lơ lớ hơn cả tôi. Tôi sốc vì dẫu có học ở trường quốc tế, xem tivi nước ngoài thì môi trường sống và gia đình của các em vẫn được bao phủ bởi tiếng Việt cơ mà.

Và tôi thật buồn khi nghe một phụ huynh giải thích thế này: “Thôi kệ, cứ để nó sử dụng tiếng Anh cho thật xịn để còn đi du học, cơ hội rộng mở hơn. Còn tiếng Việt lúc nào học chẳng được, biết sơ sơ là đủ xài rồi”(?!).

• Theo TTO

Thân Hiệp trước biển quê hương – Ảnh: Công Nhật

Chuyện hài hước từ những cái cây ở ban công

Nguyễn Quang Thiều

Trong khi chúng ta chăm sóc có phần hơi thái quá những chậu cây trên ban công nhà mình, thì chúng ta lại lạnh lùng tàn phá những cái cây trên phố, trong công viên, các khu rừng…

Hầu hết trên ban công của mỗi ngôi nhà trong thành phố đều có những chậu cây. Chúng ta trồng những chậu cây trên ban công nhà mình để có màu xanh, để chống lại những cơn bão bụi, để chống lại cái nóng hầm hập của mùa hè và để ngắm nhìn nữa.

Vào ngày nghỉ cuối tuần, chúng ta ra tận ngoại thành hoặc bãi sông để lấy đất phù sa. Rồi chúng ta hì hục mồ hôi, mồ kê vác tải đất lên tận ban công tầng 2 tầng 3 và có khi tầng 5. Rồi chúng ta mua cây. Rồi chúng ta trồng. Sáng dậy chúng ta tưới cây dù có thể đến công sở chậm. Chẳng có gì quan trọng. Thiếu gì lý do với lãnh đạo về việc đi làm chậm của mình. Chiều về, chúng ta tưới cho cây trước rồi mới tắm cho mình. Đêm khuya đi ngủ, có người còn tưới cho cây một lần nữa. Khi xa nhà nhiều ngày trở về, nếu thấy cái cây vàng lá hay có vẻ thiếu nước, chúng ta xót xa, than thở và trách móc những người ở nhà không chăm sóc cái cây.

Quả là chúng ta đối xử với những cái cây trên ban công  nhà mình như chăm sóc một sinh linh. Sự thật đúng là thế. Nhưng có một sự thật khác nữa. Một sự thật nực cười và thật tồi tệ. Đó là trong khi chúng chăm sóc thái quá những cái cây trên ban công nhà mình thì chúng ta lại thi nhau tàn phá những cái cây khác. Chúng ta tàn phá những cái cây trên phố, quanh hồ nước, trong công viên, cạnh những khu di tích văn hoá hay lịch sử… cho đến phá cả những khu rừng nguyên sinh hàng ngàn hécta.

Ảnh minh họa (nguyenphihung.com)

Ngay cả những bãi cỏ đẹp trong thành phố mà hết thập kỷ này đếnthập kỷ khác chúng ta cứ phải để lù lù một cái biển như một lời van: “Xin đừng dẫm lên cỏ” nhưng chúng ta cứ vô tư dày xéo lên. Cỏ ấy có ở trên ban công nhà mình đâu mà phải gìn giữ. Chúng ta lại thay hết cái biển này đến cái biển khác: “Xin đừng ngắt hoa” nhưng chúng ta cứ ngắt đấy. Hoa đó có phải ở trên ban công nhà mình đâu mà không ngắt. Với những cái biển có dòng chữ ở nước khác: Xin (hãy)… thì tôi coi đó là lời nhắc nhở hoặc là mệnh lệnh. Nhưng ở nước ta thì tôi thấy đó là lời van xin. Thế mà van xin mãi chúng ta cũng chẳng tha cho. Chúng ta thật tồi tệ và đáng hổ thẹn.

Mấy hôm vừa rồi,  tôi vừa đọc trên báo thấy ở Đà Lạt người ta đã đánh trốc gốc một cây mai cổ thụ nhiều tuổi nhất được coi là một ông Hoàng hoa mai. Những người có trách nhiệm ở đó giải thích vì cây mai đó nằm trong khu vực của một công trình sắp xây dựng. Hành động đó là vô cảm, thiếu văn hoá hay là dốt nát? Tôi nghĩ bạn đọc đã có câu trả lời.

Nếu họ phải xây dựng một công trình  gì đó thì việc đầu tiên họ phải tìm cách bảo vệ cây mai kia trong khu vực xây dựng. Nếu không họ phải di chuyển cây mai ấy đến một nơi an toàn và chăm sóc nó. Quả thực tôi không hiểu được điều này. Nhưng ngẫm cho kỹ thì thấy chẳng có gì khó hiểu với những điều khó hiểu đang xảy ra ở xứ sở này.

Một lần đi trên một đường phố ở Boston – Mỹ, tôi nhìn thấy người ta đóng hộp gỗ quanh những gốc cây. Tôi nghĩ mãi không biết họ làm thế để làm gì bèn hỏi một người bạn Mỹ. Người bạn nói họ bảo vệ những cái cây vì chuẩn bị sửa chữa con đường. Họ sợ khi sửa đường vô tình làm hư hại những cái cây. Nghe vậy, tôi thực sự vừa thấy ngớ ngẩn vừa thấy xẩu hổ vì câu hỏi của mình.

Có nước, ở những khu chim làm tổ nhiều, người ta phải chăng những tấm lưới mềm dưới những vòm cây để những con chim non mùa sinh nở có rơi khỏi tổ cũng không bị trọng thương. Còn chúng ta đang sống với lối sống gì thì ai cũng biết. Trong khi chúng ta bỏ ra hàng có khi đến hàng triệu đồng để sở hữu một con chim trong lồng treo ở ban công và chăm sóc nó hơn cả một người con có hiếu chăm sóc cha mẹ thì chúng ta lại lăm lăm súng hơi săn lùng bắn giết những con chim trong những vòm cây.

Từ ngoài ban công bước vào, chúng ta thấy chính chúng ta hoặc bò rạp mình hoặc thuê những người giúp việc lau sàn nhà lát bằng những viên đá đắt tiền và không cho người khác đi giày dép vào nhà. Tôi đã chứng kiến một ông tỏ ra giận dữ khi mẹ mình đi dép từ ngoài sân vào nhà.  Nhưng trong lúc ấy, chúng ta lại ngang nhiên đổ rác tuỳ tiện ra phố và tè bậy cả những nơi công cộng.

Bây giờ, quá nhiều gia đình chúng ta tìm mua đủ loại máy lọc nước cho gia đình nhưng lại công khai làm ô nhiễm nặng nề những hồ nước, những con sông… Rồi chúng ta lại lấy nước từ những hồ, những sông ấy vào bể chứa nhà mình rồi lại lùng sục những trang quảng cáo trên báo, trên các trang Web để tìm mua những thứ máy móc với hy vọng giúp chúng ta tạo ra những nguồn nước tinh khiết. Đây là sự hài hước hay là sự đần độn của con người(?).

Chúng ta đang sống một lối sống ích kỷ, vô trách nhiệm và thiếu hiểu biết. Chúng ta lầm tưởng những cái cây trên ban công, những sàn nhà sạch bóng, những bình nước dùng trong gia đình tinh khiết… sẽ cứu được chúng ta còn “thiên hạ” có làm sao cũng chẳng ảnh hưởng gì đến cá nhân chúng ta. Lối sống này đã trở thành một căn bệnh trầm kha của chúng ta. Lối sống này đang lây truyền ra toàn xã hội. Lây truyền đến độ chúng ta hung hăng và trắng trợn nhổ tung gốc một cái cây đẹp như thế, lấp cả một hồ nước như thế, xoá một phần lớn công viên như thế… để xây những khu kinh doanh.

Lây truyền đến độ có những nhà máy của chúng ta giết chết cả một con sông và đe doạ sự sống của cư dân đôi bờ, nhưng lại nộp hồ sơ để hòng giành giải những sản phẩm tốt. Những giải thưởng này không vì lợi ích của con người và trái đất. Nó gián tiếp hay trực tiếp phục vụ những lợi ích kinh doanh của chúng ta mà thôi. Hãy nhớ rằng: cả một cơ thể đầy bệnh tật thì đừng mong một ngón tay không bệnh tật. Đấy là sự hài hước hay là sự ngu dốt của con người.

Tất cả những hành động đó xuất phát từ sự thiếu hiểu biết, từ sự vô cảm, từ thói ích kỷ hợm hĩnh của chúng ta. Chúng ta tưởng rằng chặt một cái cây, lấp một hồ nước, đầu độc một con sông, tàn phá một cánh rừng… chẳng hề ảnh hưởng gì tới cái cây trên ban công hay bình nước trong bếp nhà chúng ta. Nhưng khi chúng ta yên trí ngủ say trong ngôi nhà của mình với lòng tin rằng đó là một pháo đài bất khả xâm phạm mà chúng ta hì hục xây dựng và trang bị suốt một đời người thì linh hồn của những cái cây đã chết, linh hồn của những hồ nước bị lấp, linh hồn của những con sông bị đầu độc…đêm đêm trở về bay trên giấc ngủ chúng ta và nói: Các người đang tàn lụi và đang trở thành những kẻ điên rồ.

• Theo VNN

Tôi ganh tị với nền văn hóa của các bạn

Rod Olin

Sinh ra và lớn lên tại thành phố New York (Mỹ), tôi biết mình là một trong số rất ít những người may mắn khi được sống, làm việc ở một môi trường hiện đại, hoàn hảo bậc nhất thế giới. Tuy tự hào là thế, nhưng tôi không bao giờ quên nguồn gốc của mình là người châu Á.

Khi còn nhỏ, tôi chỉ biết tiếng Anh và ít khi nào để ý tới ngôn ngữ của quê hương, tôi cũng không quan tâm lắm những tin tức về nơi chôn nhau cắt rốn của mình vì tự cho rằng điều đó không cần thiết. Thế hệ chúng tôi, những người sinh ra và lớn lên tại Mỹ, thường cho rằng mình chính là một “thằng Mỹ con”, vì thế quê hương và những điều cần tìm hiểu chỉ có thể là nước Mỹ.

Tuy vậy khi vào đại học, cơ duyên run rủi đã khiến tôi chọn chuyên ngành ngôn ngữ học, nghiệp viết văn để theo đuổi và may mắn thay khi chính niềm đam mê này đã kéo tôi tìm về quê hương.

Tôi quay về Philippines để tìm cảm hứng cho các tác phẩm cũng như làm giàu tri thức cho bản thân. Tuy nhiên, không như sự mong đợi, háo hức của tôi, Philippines bây giờ không còn nhiều những giá trị văn hóa cổ xưa để giới trẻ có thể tìm hiểu. Ở bất kỳ nơi đâu đều tràn ngập không khí rất Tây, rất sành điệu… Tôi rảo bộ trên những con đường hiện đại của Philippines mà lòng buồn man mác.

Nhiều người cho rằng tôi là người không bình thường vì theo họ, mình phải thấy hạnh phúc khi quê hương phát triển, thịnh vượng như thế. Tôi chẳng biết phải giải thích làm sao, chỉ biết cảm giác lúc đấy rất hỗn độn…

Lễ hội Katê qua ống kính của Rod Olina

Không bằng lòng với những điều mình thấy, tôi quyết phải dành nhiều công sức hơn nữa để tìm nơi mà giá trị cổ xưa của tổ tiên còn hiện hữu. Thông qua những trang sách, tư liệu trên Internet… tôi bất ngờ phát hiện dân tộc Chăm của các bạn có rất nhiều điểm tương đồng với nền văn hóa Philippines. Điều đó đã thôi thúc tôi phải đến Việt Nam bằng mọi giá.

Và chỉ trong vòng chưa đầy nửa năm, tôi đã trở lại nơi đây những… ba lần! Tôi quay lại đây nhiều lần như thế vì thật sự hạnh phúc lẫn kinh ngạc khi phát hiện mình đã tìm được nguồn cội ở vùng đất mà mình chưa bao giờ nghĩ tới trước đây, và tôi càng ganh tị hơn nữa khi được biết ở một quốc gia nhỏ như Việt Nam lại đang tồn tại tới 54 dân tộc. Nói một cách bình dân thì điều này đối với giới nghệ thuật, văn chương như chúng tôi chẳng khác một “mỏ vàng” thật sự.

Tôi đến Phan Rang – khu vực có rất nhiều người Chăm hiện đang sinh sống, và sửng sốt khi phát hiện họ có quá nhiều điểm tương đồng với tôi nói riêng và người Philippines nói chung. Trang phục, thức ăn, ngôn ngữ… tất cả khiến tôi có cảm giác như đang ở nhà. Càng tìm hiểu tôi càng thấy vui khi các quốc gia trong khu vực Đông Nam Á lại có “sợi dây tinh thần” tuyệt diệu thế mà chẳng mấy ai biết được.

Tôi đã tham dự lễ Katê (ngày lễ được cho là lớn nhất của dân tộc Chăm), hôm đó tôi đã mất ngủ vì hồi hộp. Lâu lắm rồi tôi mới lại có dịp được tận hưởng một lễ hội truyền thống đúng nghĩa. Tôi dám chắc máy ảnh của mình chứa tới hàng ngàn tấm hình, cũng như quyển sổ của tôi đã ghi lại hàng chục trang cảm xúc về sự kiện trên. Càng tiếp xúc với nước Việt nói chung và dân tộc Chăm nói riêng, tôi càng thấy yêu nơi này. Tôi đang học tiếng Việt để những lần tới có thể tìm hiểu sâu hơn nền văn hóa các bạn.

Tuy nhiên, điều tôi đang lo lắng là việc đất nước các bạn có thể sẽ lặp lại sai lầm như quê hương tôi? Liệu khoảng 10 năm nữa khi quay trở lại đây, tôi có lại bắt gặp hình ảnh mình rảo bộ trên những con phố một cách vô hồn?…

ROD OLINA (nhà ngôn ngữ học người Mỹ gốc Philippines)/Theo TTO

Đừng thấy đầu tư nước ngoài nhiều mà vội vui

Nếu chỉ nghĩ đến lợi nhuận hôm nay, chắc sẽ còn nhiều dòng sông Thị Vải khác sẽ có nguy cơ biến thành… dòng sông chết.

Ai đã từng tắm trên sông quê hương sẽ nhớ mãi cảm giác bơi giữa dòng nước trong xanh, lặn xuống một chút nhìn thấy cả đáy sông và những bụi tóc tiên trải dài theo dòng nước. Đám trẻ chúng tôi gọi đó là tóc ma.

Cái thuở không có thuốc trừ sâu DDT hay phân hóa học, lội ruộng rất sợ đỉa. Khi mùa nước lũ qua đi, cá tôm đầy đồng. Vào mùa chim di cư, hàng vạn con xà cánh xuống đồng lúa. Chiều chiều, trên ngọn tre, những đàn cò trắng bay về tổ. Đêm thanh vắng nghe tiếng vạc bay đi kiếm ăn.

Tiếng mẹ ru à ơi thuở nào trên võng ngoài hiên “Con cò mà đi ăn đêm, đâu phải cành mềm lộn cổ xuống ao”. Miền quê thấm đẫm tình người, xa rồi mới thấy da diết làm sao. Không phải ngẫu nhiên, bài thơ Nhớ con sông quê hương của Tế Hanh đã đi vào trái tim của hàng triệu người Việt Nam.

Giờ đây, bạn thử quay về bến xưa để tìm lại kỷ niệm. Dòng sông thuở ấu thơ có thể vẫn còn đó nhưng màu xanh đã biến mất. Ít còn thấy người ra sông giặt giũ hay lũ trẻ vui đùa trong dòng nước.

Đất nước đi lên, công nghiệp hóa và hiện đại hóa. Xóa nghèo và đôi khi xóa luôn cả những giá trị nhân văn của những miền đất. Đâu đó là những dòng sông ô nhiễm, miền quê không có tiếng chim hót.

Vì miếng cơm manh áo hôm nay, đôi khi người ta phải phá rừng để sống. Trên ruộng đồng, cá tôm không còn, đỉa cũng chết. Khói lam chiều làng quê thiếu vắng những cánh cò bay về tổ.

Cá chết hàng loạt tại sông Dinh (BR-VT) vì ô nhiễm nước thải. Ảnh: Phạm Hùng

Nhìn qua cũng biết chúng ta đang hủy hoại môi trường sống của chính mình. Sống trong ô nhiễm, thế hệ tương lai dễ bị di chứng của bệnh tật và giống nòi Lạc Hồng có thể bị biến đổi gien vì hóa chất.

Bên những tiếng reo hò ngoài sân golf của những đại gia khi bắn trúng lỗ là người dân mất ruộng thầm lau nước mắt hay hơi thở khò khè của bọn trẻ ngửi thuốc sâu phun cỏ. Cái giá của sự phát triển và hoà nhập đôi khi rất lớn.

Để có những nhà cao tầng người ta đã biến hồ thành ao, bê tông hóa những lá phổi tự nhiên trong thành phố. Những cánh rừng xơ xác điêu tàn vì chặt gỗ làm nhà. Mọc lên những nhà máy, ống khói cao ngất trời và hàng vạn mét khối nước ô nhiễm thải thẳng ra sông.

Đừng vì thấy đầu tư nước ngoài đến với quê hương mà vội vui. Có dự án đem lại công ăn việc làm cho vài nghìn người nhưng có thể mang theo hàng chục vạn tấn chất độc ô nhiễm từ quốc gia khác để đổ vào nước ta. Thu hút đầu tư không có chọn lọc về ảnh hưởng môi trường sẽ là tai họa cho tương lai. Không quản lý chặt, Việt Nam dễ thành bãi rác thải công nghiệp cho các nước phát triển.

Khi duyệt các công trình, câu hỏi đầu tiên nên là dự án này ảnh hưởng đến môi trường như thế nào. Mang lại bao nhiêu tiền và số người có công ăn việc làm nên là những câu hỏi cuối cùng.

Báo cáo thành tích về GDP hàng năm hay những con số đô la thu nhập, xin thêm một con số về những con cò trắng. Loài chim này rất tinh khôn, nếu “ngửi” thấy ô nhiễm là chúng biến mất.

Đưa đất nước đi lên bằng người, xin các vị bảo vệ giùm những dòng sông. Miền quê yêu dấu không còn những con sông “xanh biếc những hàng tre” hay tiếng chim chiều chiều nghĩa là môi trường đã bị hủy hoại.

• Hoa Lư (Theo TPO)